Dylemat wlasny: "Kłopotliwa umowa"

 Opis dylematu 

Jesteś terapeutą/terapeutką z wieloletnim stażem. Od ponad pół roku jest u Ciebie w terapii klient, z którym nawiązałeś/-aś już relację terapeutyczną, pracujecie wspólnie nad problemem, z którym się u Ciebie pojawił. Parokrotnie wspominał on wcześniej o swojej pracy zawodowej, nigdy nie był to jednak główny wątek rozmów podczas terapii, ten obszar życia nie jest dla klienta problemowym. Mężczyzna piastuje jedno z ważniejszych stanowisk w firmie Z, która działa na rynku od wielu lat, ma dobrą renomę oraz posiada spory kapitał. Generalnie niektóre zachowania klienta związane z pracą nie wydawały Ci się zbyt poprawne moralnie, nie było jednak nigdy w trakcie terapii okazji, aby poruszyć ten wątek. Pewnego razu klient opowiada o firmie X, która wydaje Ci się dziwnie znajoma. Firma ta ma zawiązać z firmą klienta intratną umowę, jednakże mężczyzna chce zataić kilka faktów przed pracownikami firmy X, zanim przez strony podpisane zostaną odpowiednie dokumenty. Twój klient jest odpowiedzialny za kontakty biznesowe z firmą X oraz za ustalanie warunków tejże umowy. Jeśli zatajone przez niego fakty wyjdą na jaw po podpisaniu transakcji przez obie spółki, a jest to dość prawdopodobne, mogłyby naruszyć dobre imię firmy X, a nawet doprowadzić ją do bankructwa. Zaczynasz kojarzyć coraz więcej faktów i okazuje się, że firmą X jest spółka, w której pracuje Twój małżonek/małżonka. Ostatnio od swojej drugiej połówki słyszałeś/-aś, że jej/jego zakład pracy funkcjonuje coraz gorzej, niewykluczone też, że wkrótce z tego powodu nastąpi redukcja etatów. Co w tej sytuacji robisz?

 Strony dylematu i ich oczekiwania:
 - klient - oczekuje utrzymania w tajemnicy informacji przekazanej psychologowi podczas sesji terapeutycznej
 - terapeuta - zastanawia się nad złamaniem nakazu poufności, bo
 nie chciałby, żeby firma jego współmałżonka została oszukana (niewykluczone, że w efekcie oszustwa partner straciłby pracę); ponadto psycholog nie czuje się komfortowo pracując z kimś, kto postępuje w sposób nieuczciwy

 Dlaczego jest to dylemat?
 Opisana kwestia stanowi dylemat, ponieważ terapeuta stoi przed wyborem dotyczącym lojalności- z jednej strony w stosunku do współmałżonka i jego firmy, z drugiej strony wobec pacjenta, który przekazuje mu wszystkie informacje w dobrej wierze i pokładając w nim zaufanie.

 Czyje dobro jest teraz naruszone?
 Terapeuty - stoi on przed dylematem dotyczącym tego, co ma zrobić w danej sytuacji; sytuacja jest dla niego stresująca, ponieważ ma wrażenie, że nie ma z niej wyjścia, które byłoby jednoznacznie dobre i etyczne

 Czyje i jakie dobro jest będzie zagrożone?
 Klienta - może on poczuć, że nie ma on pewności i przekonania w stosunku do terapeuty, który wykorzystuje informacje przekazane mu w atmosferze pełnego zaufania do celów prywatnych bądź też próbuje uczyć go, jakie zachowania są moralne, a jakie nie, tym bardziej, że psycholog wcześniej nie zwracał na to uwagi.
 Małżonka/małżonki terapeuty - jeśli terapeuta nie przekaże swojemu partnerowi informacji pozyskanych podczas terapii, współmałżonek może nie uratować firmy przed podjęciem złej decyzji, co w efekcie może skutkować jego utratą pracy.
 Terapeuty - może mieć on wyrzuty sumienia dotyczące decyzji, którą podjął, jeśli po fakcie stwierdzi, że była ona niewłaściwa, a jej konsekwencje są inne, niż się spodziewał. Jeśli współmałżonek zostanie zwolniony, zagrożony może być także stan budżetu domowego oraz pogorszyć się może małżeńska relacja psychologa i jego partnera.

 Kontekst kodeksowy
 Kodeks Zasad Etycznych Psychoterapeuty  [Komisja Etyki Sekcji Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychologicznego; Warszawa, 26 kwietnia 2007 r.]
 Zasada 1.a: Jako praktyk psychoterapeuta zdaje sobie sprawę z ciążącej na nim odpowiedzialności i ze swojego potencjalnego wpływu na życie innych ludzi. W sytuacjach nacisku, związanych z kontaktami osobistymi, towarzyskimi, instytucjonalnymi, środowiskowymi lub presją polityczną i finansową, które mogłoby prowadzić do nadużycia jego wpływu, zachowuje szczególną ostrożność. Unika takiego rodzaju relacji, które mogłyby ograniczyć jego bezstronność i sprowokować konflikt interesów.
 Zasada 4.a: Informacje otrzymane w sytuacji relacji klinicznej lub konsultacji oraz w przypadku analizy danych dotyczących dzieci, studentów, pracowników lub innych osób są omawiane tylko w celach zawodowych i wyłącznie z osobami upoważnionymi do zajmowania się daną sprawą. (...)
 Kodeks Etyczno-Zawodowy Psychologa  [Polskie Towarzystwo Psychologiczne] 21. Psychologa obowiązuje przestrzeganie tajemnicy zawodowej. Ujawnienie wiadomości objętych tajemnicą zawodową może nastąpić jedynie wtedy, gdy poważnie zagrożone jest bezpieczeństwo klienta lub innych osób. (...).
 22. Wnikanie w intymne, osobiste sprawy klienta dopuszczalne jest jedynie w takim zakresie, jaki wynika z celów pomocy psychologicznej.
 
 Jakie są potencjalne rozwiązania tego problemu?

 1. Terapeuta bez podawania powodów, poruszy z pacjentem temat moralności i uczciwego postępowania w obszarze zawodowym, będzie starał się z nim w jakiś sposób go z nim omówić. Klient może zareagować pozytywnie bądź negatywnie, jest to sytuacja trudna do przewidzenia (jednakże ludzie uznają siebie samych za postępujących raczej moralnie, więc jakikolwiek zarzut w tym zakresie może od razu „zablokować” klienta i spowodować, że zacznie się on bronić). Terapeuta może pozostać z poczuciem wykorzystania swojej pozycji dla celów prywatnych, nie ma także pewności, że to rozwiązanie odniesie zamierzony skutek i klient nie zatai przed firmą X niektórych informacji.

 2. Terapeuta przyzna otwarcie klientowi, że firma X, z którą firma Z ma zawrzeć umowę, jest zakładem, w którym pracuje jego małżonek. Wina i odpowiedzialność tej sytuacji będzie w ten sposób w dużej mierze przerzucona na klienta. Jest to sytuacja wykorzystania przez psychologa swojej pozycji w relacji z klientem oraz naruszenia kontraktu terapii, ponieważ ów obszar nie stanowi głównego wątku terapii.

 3. Terapeuta podpowie małżonkowi, bez ujawniania szczegółów dotyczących posiadanych informacji, aby ten uważniej przyjrzał się ofercie składanej firmie, w której pracuje, przez firmę Z. W ten sposób psycholog nie wyjawi wprost tajemnicy zawodowej, jednakże naruszy ją pośrednio. Takie działanie może w konsekwencji wpłynąć na dalsze losy zarówno współmałżonka, jak i klienta, oraz firm, w których obydwaj pracują.

 4. Terapeuta wyjawi swojemu współmałżonkowi wprost informacje, o których dowiedział się od klienta. Taka sytuacja może prowadzić do wielu różnych skutków- począwszy od utraty pracy przez klienta (firma Z nie podpisze umowy, za którą klient był odpowiedzialny), po uzyskanie awansu przez współmałżonka (jako osoby, która przekonała dyrekcję do niepodejmowania współpracy z firmą Z). Będzie to także sytuacja bezpośredniego naruszenia tajemnicy zawodowej przez psychologa.

 Zapraszam do dyskusji,
 Anna Majer

Dylemat własny: "Chłopcy z internatu"

Opis dylematu:

Jesteś psychologiem w internacie z trudną młodzieżą w wieku od 12 lat do 18. W ostatnim czasie zaczęły krążyć plotki o tym, że dwójka chłopców (13 i 17 lat), mieszkających obecnie w jednym pokoju dziwnie się zachowuje. Inne dzieci naśmiewają się z nich, że są „parą”. Zgłębiając temat, od innych dzieci dowiadujesz się, że starszy z chłopców już wcześniej sprawiał problemy i naruszał granice innych osób. Sugerują również, że niewykluczone, iż między chłopcami dochodzi do kontaktów na tle seksualnym, których inicjatorem jest starszy z chłopców. Nie masz na to żadnych dowodów. Prosisz na rozmowę młodszego chłopca, który zaprzecza plotkom, mówi, że wszystko jest w porządku, ale przy tym jest poddenerwowany, drży mu głos, unika kontaktu wzrokowego, macha nerwowo nogą. W przyszłym tygodniu jeden z innych wychowanków opuszcza ośrodek, a miejsce w jego pokoju będzie wolne. Dyrektor prosi Cię, żebyś jak najszybciej podjął decyzję, czy go przenieść na miejsce odchodzącego chłopca.

 

Na czym polega dylemat?
Przenosząc chłopca potwierdzisz w oczach innych winę jego współlokatora i co za tym idzie plotki (wtórna wiktymizacja chłopca). Nie przenosząc jesteś obojętna na docierające sygnały wykorzystania.

 

Kontekst kodeksowo-prawny
Kodeks Etyczno - Zawodowy Psychologa

26. Gdy w swoich czynnościach zawodowych psycholog zostanie uwikłany w konflikt interesów, zarówno między osobami, jak między osobami i instytucją, postępuje tak, aby nie spowodować szkody dla którejkolwiek z zainteresowanych stron. Jeśli w grę wchodzi konflikt między interesami osoby i instytucji, psycholog zachowuje bezstronność.

Komentarz: konflikt interesów polega tu na tym, że psycholog powinien być lojalny i działać na rzecz dobra jednego i drugiego wychowanka ale także instytucji. Dyrekcja wymaga od niego podjęcia decyzji, ale nie ma on wystarczającej wiedzy, żeby ze stuprocentową pewnością wskazać tę decyzję. Jednocześnie każda z podjętych decyzji potencjalnie niesie za sobą negatywne aspekty mogące dotknąć każdego z wychowanków i przysporzyć im cierpienia.

 

Kontekst sytuacyjno-społeczno-kulturowy:
Internat stanowi pewna zamknięta społeczność dzieci i młodzieży w różnych okresach dorastania a co za tym idzie rozwoju seksualnego. Wychowawcy oraz psychologowie zatrudnieni w takiej placówce mają za zadanie chronić swoich wychowanków, zapewnić im warunki do prawidłowego rozwoju. Z racji natury takich miejsc, wychowankowie spędzają tam mnóstwo czasu, dlatego to właśnie tam uczą się przestrzegania norm społecznych, moralnych, czy nawet prawnych. Tożsamość tak młodych osób nie jest jeszcze do końca ukształtowana, co powoduje, że łatwo mogą podlegać wpływom środowiska i rówieśników, nie mieć wykształconych sposobów radzenia sobie w sytuacjach trudnych. Dlatego tak ważna jest rola wychowawców i psychologów, którzy muszą podejmować kroki w celu ochrony swoich podopiecznych. Pewne formy zachowań seksualnych mogą mieścić się w normie, ale nie w sytuacji, gdy jakaś osoba cierpi i nie wyraża świadomej zgody, co jest podejrzewane w powyższym przykładzie.

 

Możliwe rozwiązania dylematu i ich potencjalne konsekwencje.

1. Psycholog podejmuje decyzję o przeniesieniu chłopca. Konsekwencją może być nasilenie plotek i wtórna wiktymizacja młodszego wychowanka, a zaburzone funkcjonowanie starszego wychowanka.

2. Psycholog decyduje się, żeby chłopiec został w swoim dotychczasowym pokoju. Konsekwencją może być cierpienie chłopca z powodu plotek i narażenie na doznanie krzywdy ze strony starszego wychowanka.

3. Psycholog próbuje dowiedzieć się z innych źródeł (np. inni pracownicy internatu) czy plotki mają potwierdzenie w rzeczywistości i na podstawie uzyskanych informacji podejmuje decyzję. Konsekwencją może być nielojalność wobec młodszego wychowanka i tym samym pogorszenie jego stanu psychicznego.

 

Czyje dobro może być zagrożone?

Dobro młodszego wychowanka: w sytuacji gdy psycholog zadecyduje o nieprzenoszeniu chłopca do innego pokoju, istnieje ryzyko, że może cierpieć w powodu utrzymujących się plotek. Ponadto, jeśli w jakimś stopniu potwierdziłyby się (chociażby takim, że chłopiec jest poniżany przez starszego wychowanka) te plotki, to chłopiec dalej by cierpiał. Problem mógłby się pogłębiać. Jeżeli chłopiec zostałby przeniesiony do innego pokoju, mogłoby to być potwierdzeniem wcześniejszych plotek i powodowałoby dalsze dokuczanie chłopcu, być może silniejsze. Mogłoby dojść do wtórnej wiktymizacji.
Dobro starszego wychowanka: Jeżeli jego młodszy współlokator zostałby przeniesiony, chłopak mógłby być postrzegany (nie wiadomo czy słusznie) jako sprawca przemocy, a to z kolei mogłoby psuć jego relacje i funkcjonowanie w ośrodku. Jeżeli współlokator nie zmieniłby pokoju, to w ośrodku plotki dalej byłyby obecne, co mogłoby źle wpłynąć na chłopaka np. jako zachęta, chęć udowodnienia, że może być sprawcą przemocy bądź wycofanie i izolację społeczną przez wstyd, że jest specyficznie postrzegany.
Dobro psychologa: Każda z decyzji, którą może podjąć psycholog będzie wiązała się z określonymi konsekwencjami dla chłopców, jego samego, a także, może spotkać się z niezadowoleniem ze strony pracodawcy. Ponadto sytuacja, w której to psycholog zostaje zobligowany do podjęcia tak kluczowej decyzji w sprawie, zostaje obarczony odpowiedzialnością za dalszy przebieg wydarzeń. W sytuacji, w której psycholog pozostawi chłopca w pokoju, a dojdzie do wykorzystania, to psycholog zostanie oskarżony o niedopełnienie swoich obowiązków i ignorowanie docierających sygnałów. W przypadku, gdy zadecyduje o przeniesieniu chłopca, spowoduje narastające plotki, skierowanie agresji młodzieży w stronę starszego chłopca, może dojść do sytuacji, w której młodzież będzie sama chciała wymierzyć sprawiedliwość i zacznie mścić się na chłopcu, powodując u niego szkody psychiczne lub fizyczne. Za taki obrót spraw również może zostać obwiniony psycholog, jako osoba wykształcona i mająca dbać o dobro wychowanków. Ponadto, wymaganie podjęcia tak ważnej decyzji, w tak krótkim czasie, może wiązać się w konsekwencji z nasilonym stresem doświadczanym u psychologa.

 

Zachęcam do dyskusji
Katarzyna Jakubowska

Dylemat własny: ''Sąsiadka''

Opis dylematu

Jesteś psychologiem i psychoterapeutą pracującym w nurcie psychoterapii Gestalt. Od 4 lat uczęszcza do Ciebie na terapię 35 letnia kobieta, borykająca się według ciebie z problemem napadów lękowych i zaburzenia osobowości borderline. Kobieta twierdzi, że uczęszczała na terapię już do wielu psychoterapeutów ale u żadnego nie uzyskała satysfakcjonującej jej pomocy i ty jesteś jedynym i ostatnim terapeutą u którego chce ona szukać pomocy. Jest to jej ostatnia próba podjęcia terapii. Zawarliście kontrakt terapeutyczny, zaufanie klientki do ciebie wzrastało stopniowo, powoli ale ostatecznie zawierzyła tobie w kwestii terapii i pracy nad sobą i od kilku miesięcy obserwujesz znaczną poprawę u klientki, która oboje was bardzo cieszy. Klientka cztery miesiące temu związała się z mężczyzną, jest to dla niej bardzo ważna relacja, i wydaje się, w świetle zmian jakie w niej nastąpiły, że związek ten może być trwały. Kobieta myśli o małżeństwie i dzieciach i twierdzi, że jej partner deklaruje podobnie.

Jednocześnie, dwa tygodnie temu, spostrzegasz wspomnianą klientkę w ogrodzie przy domu twojego kuzyna, graniczącym z twoim ogrodem. Klientka okazuje się być wybranką serca twojego kuzyna, który jest jednocześnie twoim sąsiadem i zamierza wprowadzić się do jego domu. Jesteś zaskoczony, z kuzynem masz dobre relacje, lubicie się, widujecie się codziennie przez sąsiadujące ogrody, widujecie się na uroczystościach rodzinnych, kuzyn jest częstym gościem w twoim domu, a ty w jego. Wspomniał tobie jakiś czas temu, że poznał kogoś ważnego ale nie połączyłeś obu zdarzeń. Rozmawiasz o przyszłym sąsiedztwie podczas sesji terapeutycznej z klientką, która wydaje się być uradowana sąsiedztwem i mówi, że ma nadzieję bycia twoją sąsiadką do końca życia i cieszy się, że od teraz będziecie jedną rodziną. Klientka mówi, że chce zamieszkać z przyszłym mężem w jego domu, tego samego chce on. Klientka nie ma aktualnie innego lokum, a sprzedaż domu jej partnera i wyprowadzka w inne miejsce nie wchodzi w rachubę, bo mężczyzna jest sprzedaży domu kategorycznie przeciwny. W takich okolicznościach, aby móc kontynuować terapię pacjentki przez myśl przechodzi ci nawet sprzedaż własnego domu ale odrzucasz zdecydowanie ten pomysł, lubisz dom w którym mieszkasz i nie chcesz się z niego wyprowadzać, a i twoja żona nie wyraża na sprzedaż zgody. Dom jest jednak ważniejszy niż prowadzenie terapii z tą właśnie osobą. Ograniczenie kontaktów między tobą, a klientką jako twoją sąsiadką wydaje się być trudne, będziecie mieć wspólnych znajomych - innych sąsiadów, robić zakupy w tych samych miejscach, uzgadniać wspólne sąsiedzkie, gospodarcze sprawy i widywać się najprawdopodobniej codziennie oraz spotykać na uroczystościach rodzinnych. Sama terapia nie zakończy się także zbyt szybko, biorąc pod uwagę dotychczasowe postępy klientki i jej stan psychiczny szacujesz, że potrwa ona jeszcze co najmniej 2-3 lata.

Nie wiesz co dalej robić, czy kontynuować terapię w aktualnych okolicznościach czy też przerwać jej terapię omawiając ten problem z klientką.

Na czym polega dylemat:

Psycholog stoi przed dylematem:

·        czy kontynuować terapię klientki w sytuacji gdy zostanie ona jego sąsiadką i wejdzie do jego rodziny, naruszając w ten sposób kodeksy etyczne, a także naruszając swoją i klientki strefę prywatności poprzez wspólne sąsiedztwo ich obu oraz wprowadzając podwójną rolę w jakiej mieliby od teraz wobec siebie występować. W tej sytuacji naruszone zostałoby prawo do godności, prywatności i intymności klientki

·        czy też przerwać terapię klientki narażając ją w ten sposób na regres w procesie jej zdrowienia i być może zaprzepaszczając na zawsze ten proces w sytuacji gdy klientka nie chce leczyć się u innego terapeuty.

Czyje dobro może być zagrożone?

Klientki: W sytuacji kontynuowania terapii u psychoterapeuty i pozostawania jego sąsiadką i żoną kuzyna oraz pojawienia się ewentualnych sporów i konfliktów sąsiedzkich, klientka występowała będzie na nierównej, zależnej pozycji. W sytuacji kontynuowania terapii klientka może zacząć traktować relację sąsiedzką i rodzinną jako kontynuację terapii. W sytuacji kontynuowania terapii terapeuta może zyskać dostęp do prywatnych obszarów jej życia (poprzez np. jej męża lub obserwację jej życia), których klientka nie chciałaby zdradzać i w ten sposób naruszone zostałoby prawo do godności, prywatności i intymności klientki.

W sytuacji przerwania terapii stan klientki może ulec pogorszeniu, zaprzepaszczone mogą zostać dotychczasowe efekty terapii i być może nigdy nie odzyska ona zdrowia z uwagi na jej decyzję o nie szukaniu innego terapeuty oprócz obecnego

Terapeuty: Wprowadzenie się klientki do domu kuzyna i kontynuowanie terapii może spowodować ograniczenie relacji terapeuty z kuzynem z uwagi na dobro klientki co może być dla niego stratą. Pojawienie się klientki jako sąsiadki i kuzynki może stwarzać dla terapeuty pokusę ingerencji w jej prywatne życie, terapeuta może się zmagać z wewnętrznymi rozterkami dotyczące tego jakie ujawnione mu obszary można omawiać podczas terapii, a jakie pozostają prywatną sprawą klientki. W sytuacji przerwania terapii terapeuta może czuć żal i wyrzuty sumienia, że jej nie pomógł.

Kuzyna - sąsiada: W sytuacji kontynuowania terapii terapeuta może zyskać dostęp do intymnej, dotychczas chronionej strefy jego życia poprzez opowieści klientki o ich wspólnych pożyciu. 

Kontekst kodeksowy /prawny problemu:

Kodeks etyki polskiego towarzystwa psychoterapii Gestalt:

Europejskie Stowarzyszenie terapii Gestalt:

B2.5. Terapeuta Gestalt jest świadomy, że bycie pracownikiem, bliskim przyjacielem, krewnym, sąsiadem czy partnerem klienta jest nie do pogodzenia z relacją terapeutyczną.

(Tu można dodać, że chronione jest w ten sposób prawo do godności, prywatności i intymności klientów)

Kodeks etyczno – zawodowy psychologa Polskiego Towarzystwa Psychologicznego:
26. Gdy w swoich czynnościach zawodowych psycholog zostanie uwikłany w konflikt interesów, zarówno między osobami, jak między osobami i instytucją, postępuje tak, aby nie spowodować szkody dla którejkolwiek z zainteresowanych stron.

Kodeks etyczny terapeuty poznawczo-behawioralnego Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej

10. Psychoterapeuta poznawczy bądź też behawioralny nie może przenosić relacji z pacjentem poza obszar działań psychoterapeutycznych. Z tego też tytułu za niewskazane uznaje się pozostawanie w relacji terapeutycznej z osobami znajomymi

Kodeks Etyczny Psychoterapeuty Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego

4. Terapeucie nie wolno przenosić relacji z osobą leczoną poza obszar terapii.

Potencjalne rozwiązania problemu i ich konsekwencje

1.     Terapeuta kontynuuje relację terapeutyczną z klientką informując ją o zagrożeniach z tym związanymi. Terapeuta informuje kuzyna o tym, że może uzyskać dostęp do intymnych szczegółów jego życia. Terapeuta umawia się z klientką, że wszelkie sprawy związane z sąsiedztwem uzgadniać będzie z kuzynem- przyszłym mężem klientki, a wzajemne wizyty w domach sąsiadów będą od teraz niemożliwe. W efekcie powstaje napięcie w relacji między wszystkimi osobami, pewna sztuczność kontaktów, rezerwa podczas spotkań rodzinnych, klientka poznaje różne fakty z życia terapeuty, postępy klientki w terapii maleją, proces zdrowienia się opóźnia.

2.     Terapeuta informuje klientkę, że w obecnej sytuacji musi zakończyć relację terapeutyczną i próbuje ją bezskutecznie nakłonić do szukania pomocy u innego terapeuty. Klientka odmawia, terapia zostaje zakończona, klientka wprowadza się do domu kuzyna, klientka ma żal do terapeuty, jakość stosunków sąsiedzkich i rodzinnych pogarsza się, u klientki następuje regres.

3.     Terapeuta decyduje się na heroiczną decyzję własnej wyprowadzki do wynajętego mieszkania do czasu zakończenia terapii klientki. Żona terapeuty jest rozgoryczona, terapeuta jest sfrustrowany, klientka zdrowieje, a terapeuta bierze rozwód.

4.     Klientka decyduje się nie wprowadzać do domu przyszłego męża do czasu zakończenia terapii. Przyszły mąż jest sfrustrowany, jakość ich relacji pogarsza się, klientka powoli zdrowieje ale kosztem jest frustracja klientki i jej przyszłego męża związana z koniecznością mieszkania osobno.

Zapraszam do dyskusji

Katarzyna Woźniak

Dylemat wlasny: "Negocjacje"

Szczegółowy opis konkretnej sytuacji (zawodowej). Informacja o stronach (uczestnikach) dylematu. Jakie są ich interesy (czego chcą/oczekują)?

Pracujesz jako terapeutka z klientem, który zgłosił się do Ciebie ze względu na problem z pewnością siebie oraz trudnością w podejmowaniu decyzji, które przyczyniają się do kłopotów w pracy. Przełożony klienta zaprosił go na rozmowę, by zwrócić uwagę na popełnione przez niego błędy i ich konsekwencje. Potencjalna utrata pracy doprowadziła klienta do podjęcia decyzji o rozpoczęciu terapii. W ostatnich dniach klientowi udało się nawiązać kontakt z pewnym poddostawcą.

W wolnym czasie często pomagasz swojemu mężowi w rodzinnym biznesie. Ostatnio firma straciła wielu klientów w związku z czym kluczowym zadaniem Twojego męża jest poszukiwanie nowych kontraktów. Jeśli nie nawiążecie współpracy z dużym podmiotem w najbliższym czasie będziecie zmuszeni sprzedać część spółki. Pewnego wieczoru mąż przychodzi z informacją, że znaleźli potencjalnego klienta i niedługo odbędzie się spotkanie, na którym mają zostać ustalone warunki współpracy. Jest to bardzo duży podmiot i jeśli nawiążecie z nim bliższy kontakt istnieje szansa, że firma uniknie problemów finansowych. Mąż jest bardzo zdenerwowany zbliżającą się rozmową, ponieważ wie, że wyłącznie wynegocjowanie odpowiednio wysokiej marży umożliwi firmie dalsze funkcjonowanie na dotychczasowych warunkach. Ponadto czasu jest coraz mniej a do tej pory nie znaleźliście innych chętnych do współpracy podmiotów. Ze względu na twoją wiedzę, kompetencje, jak również bardzo dobrą znajomość firmy i sytuacji, w jakiej się obecnie znajduje mąż prosi Cię o pomoc w negocjacjach. W dniu spotkania okazuje się, że masz negocjować ze swoim pacjentem. Co robisz? 

Na czym polega dylemat? 

Psycholog w przedstawionej powyżej sytuacji musi wybrać pomiędzy chęcią uzyskania jak największych korzyści dla rodzinnej firmy a pozostaniem lojalnym względem pacjenta (uszanowaniem poufności ich relacji i przekazywanych podczas terapii informacji).

Czyje i jakie dobro będzie zagrożone?

Pacjenta – Pacjent opowiedział o swojej historii w celu uzyskania pomocy i w zaufaniu, jednak w sytuacji negocjacji został usytuowany na słabszej pozycji zarówno ze względu na treść ujawnionych odczuć jak również na fakt, iż negocjować będzie z osobą, przed którą odsłonił swoje słabości.

Psycholog – W wyniku zaistniałej sytuacji może stracić zarówno klienta, jak i znaczną część miesięcznego dochodu rodziny. Zakończenie terapii w taki sposób może doprowadzić do poczucia winy oraz zachwiania obrazu siebie jako profesjonalisty, co w konsekwencji może wpłynąć na dalszą pracę z pozostałymi pacjentami. Istnieje szansa, że ucierpi na tym również reputacja psycholog.

Mąż psycholog – Utrata wsparcia żony podczas negocjacji może skutkować negatywnym dla niego wynikiem negocjacji oraz niepodpisaniem tak bardzo potrzebnego mu kontraktu lub podpisaniem umowy na warunkach, które nie uratują rodzinnej firmy przed kłopotami finansowymi.

Czy istnieje jakiś kontekst kodeksowy/prawny problemu?

Kodeks Etyczno-Zawodowy Psychologa Polskiego Towarzystwa Psychologicznego:

1. „Wykonując czynności zawodowe, psycholog zawsze dąży do tego, żeby kontakt z nim był pomocny dla drugiego człowieka czy grupy osób. Psycholog z racji swojego zawodu poczuwa się do udzielania pomocy psychologicznej w każdych okolicznościach, gdy zachodzi taka potrzeba.”
26.”Psycholog zachowuje wrażliwość etyczną, nie unika rozstrzygania konfliktów moralnych, lecz stara się je dostrzegać, dokładnie rozważa sytuację i podejmuje decyzje kierując się własnym rozeznaniem, w oparciu o naczelne wartości etyczne swojego zawodu. Nawet nie akceptując postępowania osoby, psycholog powinien starać się jej pomóc.”
27. „Gdy w swoich czynnościach zawodowych psycholog zostanie uwikłany w konflikt interesów, zarówno między osobami, jak między osobami i instytucja, postępuje tak, aby nie spowodować szkody dla którejkolwiek z zainteresowanych stron. Jeśli w grę wchodzi konflikt między interesami osoby i instytucji, psycholog zachowuje bezstronność.”

Kodeks Zasad Etycznych Psychoterapeuty
„Preambuła: „Psychoterapeuta korzysta ze swoich umiejętności tylko dla dobra pacjenta. Nie powinien zezwalać na niewłaściwe wykorzystanie swoich umiejętności przez inne osoby czy instytucje.”
Zasada II: Odpowiedzialność:

1. Psychoterapeuta powinien być świadom wpływu na życiowe decyzje podejmowane przez swoich pacjentów w wyniku psychoterapii.
2. Psychoterapeuta powinien unikać takich relacji, które mogą ograniczać jego bezstronność i prowadzić do konfliktu interesów.”
   Zasady szczegółowe:
   2. Konflikt interesów
   W przypadku konfliktu interesów własnych lub instytucji zatrudniającej psychoterapeutę, a dobrem pacjenta, obowiązuje zasada "dobro pacjenta jest najwyższym prawem".”
    
   Jakie są możliwe rozwiązania tego problemu? 
   1.    Psycholog wykorzysta informacje uzyskane podczas sesji terapeutycznych oraz swoją wiedzę profesjonalną, aby zmaksymalizować szanse na podpisanie najbardziej korzystnego kontraktu i zapewnienie stałego dochodu rodzinie.
   2.    Psycholog będzie próbowała nie korzystać z informacji udzielonych jej przez klienta i rzeczowo przeprowadzić negocjacje, tak by uzyskać korzystny kontrakt i jednocześnie zminimalizować stratę pacjenta.  
   3.    Psycholog chcąc uniknąć konfliktu interesów zrezygnuje z podjęcia się negocjacji kontraktu.
    
   Co należy wziąć pod uwagę, podejmując decyzję?
   Przede wszystkim należy wziąć pod uwagę dobro wszystkich zaangażowanych stron, ich obowiązki i prawa, tak by działać zgodnie z obowiązującym prawem, ale również sumieniem. Podjęta decyzja powinna maksymalizować korzyści wszystkich stron a przynajmniej minimalizować zagrożenie dobra (zarówno pacjenta, psycholog, jak i męża psycholog).  

Jakie są konsekwencje każdego z wyżej wymienionych potencjalnych rozwiązań?
 

• Ad.1 Dążenie do zmaksymalizowania własnych korzyści kosztem pacjenta jest zachowaniem nieetycznym, jednak pozwoli ustabilizować sytuację finansową psycholog.
• Ad.2 Bardzo trudno będzie podczas negocjacji oddzielić informacje, jakie psycholog będzie mogła wykorzystać od tych poufnych, których zwerbalizowanie może stanowić zagrożenie dobra pacjenta. W zaistniałej sytuacji próba doprowadzenia do uzyskania jakiejkolwiek korzyści przez obie strony jest niemożliwa. Można jedynie zminimalizować straty, co nie zmieni sytuacji żadnej ze stron.
• Ad.3 Psycholog nie dopuści do zaistnienia konfliktu interesów, co z etycznego punktu widzenia będzie właściwym zachowaniem, ale jeżeli nie dojdzie do podpisania korzystnego kontraktu sytuacja finansowa psycholog i jej rodziny może się pogorszyć natomiast klient wróci do firmy nie odnosząc pożądanego sukcesu.

Możliwość kontynuacji profesjonalnej terapii każdej z wyżej wymienionych sytuacji jest wątpliwa.


Serdecznie zapraszam do dyskusji! 
Natalia Skrzypczak

Dylemat własny: "Hazardzista"

Opis dylematu                          

 

Jesteś psychoterapeutą, a prywatnie od lat szkolnych przyjaźnisz się z Moniką. Monika pracuje na stanowisku kierowniczym w dużej korporacji. W związku ze swoją pracą bardzo często wyjeżdża na zagraniczne delegacje, co było głównym powodem rozpadu jej dotychczasowych związków. Około pół roku temu zwierzyła się tobie, że poznała wspaniałego mężczyznę i się zakochała. Monika z radością mówi: „ To pierwszy mężczyzna, któremu nie przeszkadza moja praca i liczne wyjazdy. Nawet zaproponował, że może zaopiekować się moim domem, podczas mojej nieobecności.” Już wielokrotnie miałaś poznać tego niezwykłego mężczyznę, ale zawsze coś wypadało i do spotkania nie doszło. Monika wróciła z kolejnej delegacji i umówiłyście się na kawę. Na spotkaniu tym wręcza tobie zaproszenia na przyjęcie zaręczynowe. Cieszysz się szczęściem swojej przyjaciółki, ale jednocześnie jesteś bardzo zaskoczona tym pośpiechem. Oczywiście idziesz na przyjęcie. Podchodzisz do przyjaciółki, aby się przywitać i w tym momencie w twoim kierunku odwraca się stojący przy niej mężczyzna. I nie możesz uwierzyć ów nadzwyczajny mężczyzna to 40-letni Michał, którego terapię prowadzisz od roku.

Mężczyzna od 15 lat jest uzależniony od gier hazardowych. Przez te lata żona wspierała go, spłacała jego długi. Ostatnie 5 lat długi zaczęły znacznie przekraczać możliwości finansowe rodziny, żona zaczęła szukać pomocy, bo chciała ratować małżeństwo dla dobra dzieci.  Ostatecznie mężczyzna na leczenie został skierowany przymusowo (wyrok sądu).

Pacjent nie widzi problemu w tym, że gra. Twierdzi: „każdy ma przecież jakieś hobby”. Pacjent przychodzi regularnie na sesje, ale nie angażuje się. Kiedy wydaje się, że zaczyna współpracować, znowu powraca do grania. Pacjent stracił kolejną pracę (zwolnienie dyscyplinarne za kradzież mienia firmy), żona wyrzuciła go z domu (nie mają rozwodu, ale nie mieszkają razem i mają ustanowioną rozdzielność majątkową). Pacjent ma też sądowy zakaz zbliżania się do żony i dzieci.  Obecnie pacjent mieszka u swojej mamy i szuka pracy.

 

 Na czym polega dylemat?

 

Jest to typowy konflikt interesów (zobowiązań wobec pacjenta i przyjaciółki), a jako dylemat wtórny pojawia się złamanie tajemnicy zawodowej.

Czy możesz w czasie sesji przedstawić pacjentowi wprost swoją trudną sytuację?

Czy możesz zakazać pacjentowi kontaktów z Moniką? Czy możesz go zmusić, aby przyznał się partnerce, że: jest w terapii? jest hazardzistą? ma już żonę i dzieci?  nie pracuje?

Jako psychoterapeuta obowiązuje cię zachowanie tajemnicy zawodowej, nie możesz więc ujawnić przyjaciółce, że jej nowy partner (narzeczony) jest twoim pacjentem oraz innych informacji, które posiadasz na jego temat. Jednocześnie lojalność wobec przyjaciółki powoduje, że chcesz ją ochronić przed nieuczciwym mężczyzną. Chronić przed mężczyzną który nie  jest wobec niej szczery. Czy jak nie powiesz przyjaciółce wprost co wiesz o Michale, ale tylko zasugerujesz, że on nie jest szczery wobec niej, to złamiesz tajemnicę zawodową?

Czyje dobro może być zagrożone, które powinno być chronione?

PACJENTA – obniżenie poczucia własnej wartości (popełniałem błędy i jestem uzależniony, więc niczego dobrego nie można się po mnie spodziewać).

NOWEJ PARTNERCE PACJENTA (PRZYJACIÓŁI TERAPEUTY) – poczucie bezpieczeństwa oraz zaufania do ludzi (brak szczerości zarówno ze strony partnera, jak i wieloletniej przyjaciółki)

PSYCHOTERAPEUTY – poczucia uczciwości wobec pacjenta (jeśli powie lub zasugeruje przyjaciółce jego nieuczciwość) i wobec przyjaciółki (jeśli jej nie powie tego co wie o jej partnerze).

 

Kontekst kodeksowy problemu

Kodeks Etyczny Psychoterapeuty

  DEKLARACJA ZASAD ETYKI PSYCHOTERAPEUTY

PREAMBUŁA:

 • Podstawowym celem działań psychoterapeuty jest realizowanie dobra klienta określonego w kontrakcie.

Komentarz: Czyli w każdej sytuacji dobro klienta jest nadrzędne nad dobrem innych ludzi?

Kodeks etyczny PSPiTPP

  Zasady ogólne

Naczelną zasadą, jaką powinien kierować się psychoterapeuta podczas każdego kontaktu z klientem jest dobro klienta.

Komentarz: j.w.

 

 Kodeks Etyczno-Zawodowy Psychologa

Część: Psycholog jako praktyk

26. Gdy w swoich czynnościach zawodowych psycholog zostanie uwikłany w konflikt interesów, zarówno między osobami, jak między osobami i instytucja, postępuje tak, aby nie spowodować szkody dla którejkolwiek z zainteresowanych stron. Jeśli w grę wchodzi konflikt między interesami osoby i instytucji, psycholog zachowuje bezstronność

  Komentarz: Czy w każdej sytuacji jest takie rozwiązanie, aby nie spowodować szkody dla którejkolwiek z zainteresowanych stron? A jeśli nie to czyje dobro ma wybrać psycholog/psychoterapeuta?

Kodeks Etyczno-Zawodowy Psychologa

Część: Psycholog jako praktyk

21. Psychologa obowiązuje przestrzeganie tajemnicy zawodowej. Ujawnienie wiadomości objętych tajemnicą zawodową może nastąpić jedynie wtedy, gdy poważnie zagrożone jest bezpieczeństwo klienta lub innych osób.

  Komentarz: Nie ma przesłanek do ujawnienia tajemnicy zawodowej, brak zagrożenia życia lub zdrowia klienta i/lub innych osób.

 

Kodeks etyczny PSPiTPP

§3 Tajemnica zawodowa

1.Psychoterapeuta nie ma prawa bez zgody klienta ujawnić samego faktu, że pozostaje on w psychoterapii, ani udzielać informacji uzyskanych w trakcie psychoterapii osobom trzecim z wyjątkiem superwizji zachowując anonimowość klienta, jeśli to możliwe.

  Komentarz: Kodeks PSPiTPP uznaje to za istotne, inne kodeksy nie przywiązują do tego wagi. Jeśli terapeuta postępuję zgodnie z innym kodeksem, to może ewentualnie bez zgody klienta ujawnić jedynie fakt, że jest ktoś w terapii? (Nie podając żadnej innej informacji).

 

Możliwe rozwiązania dylematu i ich konsekwencje

 

1. Psychoterapeuta przyjmuje, że nie wolno mu naruszyć zasady tajemnicy zawodowej i nie podejmuje żadnych kroków.

 

KONSEKWENCJE

  Dobro twojej przyjaciółki nadal może być zagrożone. Sytuacja pacjenta pozornie może się polepszyć, bo pozyska środki finansowe, ale to może prowadzić do pogłębienia uzależnienie. Czyli w perspektywie czasu dobro pacjenta też ulegnie pogorszeniu. Psychoterapeuta co prawda postąpi zgodnie z kodeksem etyki zawodowej, ale czy moralnie wobec przyjaciółki?

 

2.  Psychoterapeuta nie ujawniając faktu terapii Michała, w rozmowach z przyjaciółką poddaje pod wątpliwość jego uczciwość i sugeruje przyjaciółce ostrożność, a nawet zakończenie znajomości z nim.

 

KONSEKWENCJE

  Nadal może być zagrożone dobro zarówno pacjenta, jak i twojej przyjaciółki. Pacjent oskarży psychoterapeutę o nie zachowanie tajemnicy zawodowej. Przyjaciółka w zależności jaką podejmie decyzje: zostanie z Michałem i zostanie przez niego wykorzystana lub odejdzie od Michała i będzie do końca życia zastanawiać się czy to nie był ten jedyny. Psychoterapeuta przez oskarżenia pacjenta straci reputację. Może też stracić przyjaciółkę.

 

3. Rozmowa z pacjentem na temat jego uczciwości i zamiarów wobec nowej partnerki. Nazwanie wprost  tego co robi pacjent. Rozmowa taka może stać się ważnym etapem terapii, gdyż jeśli faktycznie pacjentowi zależy na nowej partnerce (nie chce jej oszukać i wykorzystać) to może być bodźcem do zmiany podejścia pacjenta do terapii, co przyniesie pożądane skutki leczenia. Szczerość wobec nowej partnerki, może skutkować otrzymanie od niej dodatkowego wsparcie w terapii.

KONSEKWENCJE

  Wydaje się, iż przy tym rozwiązaniu niczyje dobro nie jest zagrożone, a wręcz przeciwnie wszyscy mogą zyskać. Istnieje prawdopodobieństwo, że terapia, przy zaangażowaniu pacjenta, będzie skuteczna i choć już zawsze będzie hazardzistą, to jednak przestanie grać. Pacjent i jego nowa partnerka stworzą szczęśliwy, partnerski związek i będą się wzajemnie wspierać. Psychoterapeuta znajdzie się w kolejnej trudnej sytuacji, relacja profesjonalna z pacjentem przejdzie w relacje pozaprofesjonalne (były pacjent jako mąż przyjaciółki).

 

Zapraszam do dyskusji,

Anna Ginter

Dylemat własny: "Co mówić w szkole?"

Opis dylematu

Jesteś psychologiem szkolnym w liceum w małej miejscowości. W maju zgłasza się do Ciebie 17-letnia (za miesiąc kończy 18 lat) uczennica (Marta) klasy drugiej ze względu na pojawiające się od pewnego czasu – około miesiąca, trudności w koncentracji uwagi na lekcjach oraz brak reakcji na kilkakrotnie zadane przez nauczyciela pytanie (do spotkania została zachęcona przez nauczycielkę od języka polskiego). W trakcie kolejnej wizyty nastolatka wspomina o swoim wujku (mężu siostry matki), który od trzech miesięcy dopuszcza się wobec niej czynności naruszających jej granic cielesnych – początkowo dotykał jej nóg, piersi przez ubranie, od pewnego czasu wkłada swoje ręce pod jej ubrania i dotyka sfer intymnych, w minionym weekend próbował doprowadzić do stosunku seksualnego, jednak Marta uciekła do łazienki. Od czasu ostatniego zdarzenia nie miała kontaktu z wujkiem. Nikomu nie opowiedziała o tych wydarzeniach, nie chce nikogo o tym informować, ponieważ boi się, że kiedy ktoś się o tym dowie, przekaże informacje kolejnym osobom i rozniesie się plotka, w której zostanie wyśmiana, posądzona o to, że to wszystko wymyśliła. Kilkakrotnie przeprasza Cię, że zajmuje Ci czas. Czuje się gorsza od innych, myśli, że nic już nigdy nie osiągnie. Mimo, że otrzymuje dobre oceny, twierdzi, że inni są lepsi od niej. Uważa, że nie może zasługiwać na nic dobrego, że widocznie powinna teraz cierpieć. W klasie nie ma zbyt wielu przyjaciół, twierdzi, że nie lubi przebywać w towarzystwie innych, na przerwach woli być sama. Opowiada, że w wakacje będzie pracować, więc przez większość czasu nie będzie miała kontaktu z wujkiem, natomiast po skończeniu szkoły chce wyprowadzić się na studia do większego miasta, oddalonego od aktualnego miejsca zamieszkania i nie będzie utrzymywać kontaktów z rodziną, więc „problem się rozwiąże”. Dylemat psychologa polega na podjęciu decyzji, czy powinien umieścić informacje o wykorzystaniu nastolatki w prowadzonej przez siebie – obowiązkowej dla psychologa szkolnego - dokumentacji, mimo, że uczennica prosi o zachowanie tajemnicy, czy nie wprowadzać uzyskanych informacji do dokumentacji.

Strony dylematu i ich interesy:

1. Marta - chce poprawy zdolności poznawczych w zakresie koncentracji uwagi, nie chce być obiektem plotek,

2.  rodzice uczennicy – brak informacji o ich stosunku do wydarzeń,

3. psycholog szkolny – pragnie być w zgodzie z zasadami kodeksu etyczno-zawodowego, prawa karnego oraz dokumentów prawnych związanych z wykonywaniem zawodu w placówce oświatowej; nie chce tracić kontaktu nawiązanego z uczennicą, nie chce by Marta doświadczała wykorzystania i związanych z nim konsekwencji, w postaci pogorszenia stanu zdrowia psychicznego.

Kontekst sytuacyjno-społeczno-kulturowy:

Psycholog nie posiada informacji dotyczących stosunku rodziców uczennicy do istniejącego problemu, nie wie czy wiedzą o zaistniałej sytuacji. Z ogólnych informacji od innych nauczycieli wie, że jest to rodzina, mieszkająca w małej wsi, 10 km od miasta, w którym znajduje się szkołą. Wujek wraz z żoną przeprowadził się pół roku temu do domu rodziców Marty. Rodzina żyje w małej społeczności, w której wiele osób się zna – istnieje możliwość częstego przekazywania sobie różnych informacji, plotkowania.

Prawny kontekst dylematu:

1) Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie sposobu prowadzenia (…) dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej:

§ 11. 1. Przedszkole, szkoła i placówka prowadzą dzienniki innych zajęć (…) w szczególności zajęć z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej (…).

*Jakie informacje muszą pojawić się w dokumentacji/jakie mogą zostać pominięte? Jakie konsekwencje niesie za sobą dokumentowanie rozmów indywidualnych z uczniem?

§ 18. Pedagog, psycholog (…) zatrudniony w przedszkolu, szkole lub placówce prowadzi dziennik, do którego wpisuje (…)  zajęcia i czynności przeprowadzone w poszczególnych dniach, w tym informacje o kontaktach z osobami i instytucjami(…) oraz imiona i nazwiska dzieci, uczniów, słuchaczy lub wychowanków, objętych różnymi formami pomocy, w szczególności pomocą psychologiczno-pedagogiczną.

*Jak ma się to do konieczności zachowania tajemnicy zawodowej?

2) Kodeks postępowania karnego Art. 304. Obowiązek zawiadomienia o przestępstwie

§ 1. Każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję. (…)

* Jak ma się to do konieczności zachowania tajemnicy zawodowej?

3) Statut szkoły (na podstawie: Statutu Szkoły Podstawowej nr 5 w Ustroniu)

§ 10. 1. (…) 3. Pomiędzy organami szkoły istnieje bieżąca wymiana informacji o planowanych działaniach lub podjętych decyzjach.

*Jakie konsekwencje niesie przekazywanie informacji przez psychologa np. dyrektorowi?

Kodeks Etyczno-zawodowy psychologa:

1) Zasady ogólne pkt. 1: wykonując czynności zawodowe, psycholog zawsze dąży do tego, żeby kontakt z nim był pomocny dla drugiego człowieka czy grupy osób.

*Co będzie pomocne w danej sytuacji?

2) Psycholog jako praktyk

Pkt. 19. (…)  Psycholog ma moralny obowiązek stać w obronie praw małoletniego. Psycholog ma prawo i też obowiązek respektować decyzję małoletniego jako osoby ludzkiej w zakresie kontaktów z nim.

*Co jeśli uczennica zdecyduje się zaprzestać kontaktów z psychologiem szkolnym a jej stan psychiczny się pogorszy? Jakie poniesie on wówczas konsekwencje z tytułu zatrudnienia w placówce oświatowej w ramach działań związanych z niesieniem pomocy psychologiczno-pedagogicznej?

Pkt. 21. Psychologa obowiązuje przestrzeganie tajemnicy zawodowej. Ujawnienie wiadomości objętych tajemnicą zawodową może nastąpić jedynie wtedy, gdy poważnie zagrożone jest bezpieczeństwo klienta lub innych osób. (…)

*Czy bezpieczeństwo jest poważnie zagrożone?

Możliwe rozwiązania dylematu

1. Psycholog zapisuje w prowadzonej dokumentacji informacje dot. wykorzystania.
2. Psycholog nie wprowadza do dokumentacji informacji dot. wykorzystania.

Konsekwencje każdego z rozwiązań

Ad.1. Wprowadzenie informacji do dokumentacji wiąże się z koniecznością podjęcia działań wynikających z dokumentów prawnych, ze zgłoszeniem sprawy do dyrekcji szkoły, rodziców Marty czy Policji. Psycholog utraci zaufanie nastolatki, co może wiązać się z zaprzestaniem kontaktów. Możliwe jest także, że informacja zostanie nagłośniona w małym środowisku – np. przez nauczycieli pracujących w szkole, co może spowodować pogorszenie się stanu psychicznego Marty. Dziewczynka może nie doświadczać już aktów związanych z nadużyciem seksualnym. Psycholog działa w zgodzie z prawem.

Ad.2. Psycholog pozostaje w zgodzie z zasadą zachowania tajemnicy zawodowej. Zachowane zostaje zaufanie uczennicy do psychologa. Jeśli uczennica będzie uczestniczyła w spotkaniach z psychologiem, należało będzie określić ich cel. Uczennica może doświadczyć pogorszenia stanu zdrowia psychicznego i/lub kolejnego wykorzystania. Jeśli jej stan się pogorszy, np. popełni samobójstwo, lub informacje zostaną uzyskane przez inne organy, np. Policję, psycholog doświadczy konsekwencji prawnych wynikających z nieprzestrzegania kodeksów.

Zapraszam do dyskusji!

Paulina Jaworska

Dylemat własny: “Zdrada?”

Opis dylematu

Jesteś terapeutą systemowym do którego od 1,5 roku przychodzi para, która zwróciła się po twoją pomoc ze względu na kryzys w ich małżeństwie spowodowany fizycznymi zdradami ze strony żony. Polegały one wówczas na spotykaniu się z wieloma mężczyznami, z którymi pacjentka flirtowała i całowała się, czasem dochodziło również do seksu. Pacjentka mówi, że nie czuła się emocjonalnie związana z tymi mężczyznami i że kontakty fizyczne miały charakter incydentalny.

Podczas pierwszych spotkań mąż pacjentki deklarował, że kiedyś był w stanie znieść to, że żona flirtowała z mężczyznami, ale pocałunki i seks były dla niego zdradą. Mówił również o tym, że nie wyobraża sobie ponownie przyłapać żony na spotkaniach z innymi mężczyznami.

Para przychodzi do ciebie obecnie co 3 tygodnie i wyznajesz zasadę, że na każdym spotkaniu przyjmujesz zawsze wspólnie męża i żonę, by w jak największym stopniu strać się uniknąć koalicji ( tzn. powstania zjawiska gdy terapeuta zaczyna być bardziej „po stronie” jednej z osób w terapii i w efekcie nie działa na rzecz obojga pacjentów, co może sprawić, że terapia jest nieskuteczna) i ujawniania na osobnych spotkaniach sekretów o których nie wie druga strona.

Pewnego dnia wychodzisz z koleżanką na spacer do parku gdzie widzisz swoją pacjentkę całującą się z mężczyzną, który nie jest jej mężem. 

Zaszokowany opuszczasz park. Wydaje ci się, że pacjentka cię nie widziała. Kilka tygodni po zajściu małżeństwo ponownie pojawia się w twoim gabinecie - opowiadają oni między innymi o kolejnych postępach i radości, że udało im się uratować związek. 

Na czym polega dylemat?

• Czy wolno nam wnosić do terapii informacje spoza gabinetu?

Pacjent przychodzi na terapię i tylko w gabinecie godzi się na naruszanie jego intymności. Przypadkowo doszło tutaj do pozyskania informacji o pacjencie poza gabinetem. Z jednej strony pacjenci mają prawo do prywatnego życia i informacji, o których nie wie terapeuta, a z drugiej dowiedzieliśmy się, że istnieje możliwość, że  pacjentka podejmuje działania sabotujące terapię i jest to z naszego punktu widzenia bardzo ważna informacja. Ze względu na to, że pacjentka nie wniosła samodzielnie tematu do terapii nie mamy też pewności co do tego jaki jest kontekst sprawy, nie mamy pełnego jej obrazu, trudniej nam ustalić ile szkody i ile pożytku da ujawnienie sprawy lub pozostawienie jej w tajemnicy. Mogłoby się przykładowo okazać, że była to osoba z rodziny pacjentki. Nie ma też pewności co do tego jak obecnie wyglądają poglądy pary na zdradę, a także czy nie pojawiły się w ich życiu seksualnym jakieś zmiany o których nie mówili terapeucie – mogli się oni np. umówić na randkowanie z innymi osobami. 

• Czy powinniśmy zachować w tajemnicy czy ujawnić zdarzenie, którego byliśmy świadkiem?

Na początku podaliśmy zasadę, że przyjmujemy parę wspólnie ponieważ nie chcemy by terapeuta był powiernikiem tajemnic, ale pacjentka nie podjęła świadomego wysiłku by naruszyć tą zasadę, ponieważ nie ujawniła nam ona umyślnie tego, że ponownie ma romans i złamała kontrakt terapeutyczny. W dodatku nie mamy nawet pewności, czy jej zachowanie jest fizyczną zdradą czy nie. Jednocześnie kodeksy etyczne nie mówią wprost czy informacja ta jest objęta tajemnicą zawodową - nie była ona wyjawiona w trakcie pracy terapeutycznej.

Czyje dobro może być zagrożone?

Pacjentki: Wyjawienie informacji o zachowaniu pacjentki, którego byliśmy świadkiem może w efekcie przynieść kryzys w małżeństwie lub rozwód, doprowadzić do złego stanu psychicznego pacjentki, a także naruszyć jej prywatność. Brak ujawnienia może sprawić, że dalsza terapia pary będzie nieskuteczna w naszym gabinecie, a również w każdym innym, ponieważ istnieje szansa, że być może zachowanie pacjentki jest ponownym romansem i pacjentka będzie go dalej utrzymywać.

Pacjenta: Wyjawienie informacji o zachowaniu pacjentki, którego byliśmy świadkiem może w efekcie przynieść kryzys w małżeństwie lub rozwód i doprowadzić do złego stanu psychicznego pacjenta. Brak ujawnienia może sprawić, że dalsza terapia pary będzie nieskuteczna w naszym gabinecie, a również w każdym innym ze względu na prawdopodobną zdradę.

Kontekst kodeksowy problemu:

Kodeks Etyczny Psychoterapeuty (Polskie Towarzystwo Psychiatryczne):

POUFNOŚĆ

Psychoterapeuta jest zobowiązany w pierwszym rzędzie szanować poufność informacji otrzymanych od klientów w trakcie pracy psychoterapeutycznej. Ujawnia takie informacje wyłącznie za zgodą klienta (lub jego upoważnionego reprezentanta). Wyjątek stanowią takie nadzwyczajne sytuacje, w których nieujawnienie informacji wiązałoby się z wyraźnym niebezpieczeństwem dla klienta lub dla innych, bądź takie, które regulują inne zasady, np. normy prawne. Zgody na ujawnienie informacji w normalnym trybie osoba zainteresowana powinna udzielić na piśmie.

Komentarz:  Wydaje się, że opisana sytuacja nie jest “wyraźnym niebezpieczeństwem” opisywanym w kodeksie, lecz jednocześnie nie spełnia kryterium otrzymania w trakcie pracy psychoterapeutycznej.

Kodeks Etyczno-Zawodowy Psychologa (Polskie Towarzystwo Psychologiczne) 

Wnikanie w intymne, osobiste sprawy klienta dopuszczalne jest jedynie w takim zakresie, jaki wynika z celów pomocy psychologicznej.

Komentarz: Informacja o możliwości zdrady jest ważna z perspektywy celu naszej pomocy psychologicznej, a jednocześnie wnikać w intymne sprawy osobiste nie powinniśmy poza gabinetem. 

Jakie są potencjalne rozwiązania danego problemu?

1. Terapeuta utrzymuje informacje o prawdopodobnej zdradzie męża przez pacjentkę w tajemnicy i kontynuuje terapię.
2. Terapeuta ujawnia sytuację której był świadkiem gdy para do niego ponownie przychodzi i w zależności od chęci pary kontynuuje terapię. 
3. Terapeuta kończy terapię pary nie ujawniając sytuacji, której był świadkiem np. przekierowując pacjentów do innego terapeuty.
4. Terapeuta próbuje się skontaktować z samą pacjentką i tylko jej wyjawia, że był świadkiem jej pocałunku z innym mężczyzną. Swoje dalsze postępowanie uzależnia od jej reakcji.

Jakie mogą być ich konsekwencje?

1. Dyskomfort terapeuty i możliwość przypadkowego ujawnienia sytuacji i tego, że my o niej wiemy. Działanie terapeuty w atmosferze niepewności, ponieważ nie wie on jakie znaczenie ma zachowanie dla męża pacjentki ( po wypowiedziach na początkowych sesjach może przypuszczać, że uzna to za zdradę, ale nie możemy mieć 100% pewności). Prowadzenie terapii z możliwością zaistnienia nieprawidłowości ponieważ możemy czuć się bardziej "po stronie" pacjentki chroniąc ją przed ujawnieniem informacji. Prawdopodobna kontynuacja zachowań pacjentki, co może sabotować terapię.
2. Prawdopodobny ponowny kryzys w małżeństwie i potencjalny rozpad związku. Dyskomfort pacjentki, że jej intymność jest w jakiś sposób naruszana gdy ona tego nie chce, co może prowadzić do obniżenia zaufania do nas i do innych terapeutów, a w efekcie możliwość przerwania terapii.
   Jeśli para umówiła się na takie zachowania ujawnienie może też skutkować tylko dyskomfortem, że terapeuta wkracza w intymność pary poza gabinetem i obniżeniem zaufania do nas i do innych terapeutów, a w efekcie możliwością przerwania terapii. 
3. Terapeuta może odczuwać dyskomfort, ponieważ nic nie robiąc może przyczyniać się, że dalsza terapia pary w nowym gabinecie, będzie oparta na kłamstwie i naruszaniu kontraktu. Dodatkowo przekazując parę innemu terapeucie prawdopodobnie padnie z jego strony pytanie dlaczego decydujemy się zakończyć terapię, co oznacza, że albo oszukamy go, albo wyjawimy mu sprawę, co postawi go w podobnej do naszej pozycji.
4. Dyskomfort pacjentki, spowodowany, że weszliśmy w posiadanie informacji których ona nie chciała ujawniać, co może spowodować obniżenie zaufania do nas i zerwanie terapii. Naruszenie warunków terapii na które umawialiśmy się z obydwoma osobami ( nie kontaktowanie się z nimi osobno), co również może wprowadzać dyskomfort u pacjentki lub poprowadzić do zaburzenia procesu terapeutycznego.

Co należy wziąć pod uwagę podejmując decyzję?

• stan więzi między małżonkami
  
• siła przymierza terapeutycznego między parą a terapeutą ( rozumianego tutaj jako siła relacji, w której zarówno ze strony terapeuty jak i pacjentów doszło do uczuciowego i intelektualnego włączenia się w proces leczenia i w której obie strony zobowiązały się do wspólnej pracy nad osiągnięciem celu terapii) 

Zapraszam do dyskusji  
Urszula Liszewska