Podczas słuchania referatów na Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Dylematy etyczne psychologów”, organizatorzy Akademia Ignatianum w Krakowie i Zarząd Oddziału Krakowskiego Polskiego Towarzystwa Psychologicznego (http://dylematypsychologii.pl
Ubogie w kontekst dylematy z ponizszej listy można rozbudować, by dodac im realizmu.
Można też oczywiście zainicjować nową dyskusję nad "starymi" dylematami, odpowiednio modyfikując opisane okoliczności.
Procedura zgłaszania własnych dylematów, opracowanych dylemtów z listy lub rozbudowywania zgodnie z ogólnymi zasadami dylematów z listy znajduje się tu: http://dylematyetyczne.blogspot.com/2015/03/zasady-dotyczace-zgaszanych-dylemtow.html
- Prowadzisz przez kilka miesięcy terapię ucznia liceum. Kiedy przypadkiem twoja córka widzi wychodzącego od ciebie klienta, mówi do niego: „Widzimy się wieczorem”. Okazuje się, że jest to jej kolega ze szkoły, z którym pracują nad wspólnym projektem i właśnie na dziś się umówili.
- W szpitalu, w którym pracujesz jako psycholog przyjęto regułę, że zgodnie z art. 4a ustawy z dnia 7 stycznia 1993 roku o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży usuwać się będzie ciążę jedynie po konsultacji psychologicznej, aby pomóc rozwiązać jej problemy i wydać bez zbędnej zwłoki opinię w tej sprawie. Jest to – zdaniem dyrekcji szpitala – zgodne z rozporządzeniami Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w tej sprawie. Ponadto elementem procedury jest kontrola stanu zdrowia pacjentki z oceną jej stanu psychicznego przez jedną dobę po zabiegu i ewentualne udzielenie jej pomocy psychologicznej w przypadku „syndromu poaborcyjnego”. Jest to dla Ciebie sytuacja trudna zawodowo, bo nie czujesz się kompetentny. Ponadto jednorazowa rozmowa najczęściej nie jest wystarczająca, a na więcej spotkań nie ma czasu. Nie jesteś pewien, czy rozmowy takiej nie powinno się też prowadzić z mężem (partnerem) pacjentki. Masz też wątpliwości, czy taka rola nie obniży wizerunku i pozycji zawodu psychologa. Masz też wątpliwości, jaką masz przyjąć w czasie takiej konsultacji perspektywę: neutralnego psychologa, stronnika kobiety, czy też stronnika nienarodzonego dziecka.
- Jesteś psychologiem szkolnym. W związku z trudnościami w nauce zbadałeś przysłane Ci dziecko, ucznia 5 klasy. Jego ojciec domaga się drugiego niezależnego badania i opinii wykonanej przez innego psychologa na własny koszt. Uważa, że wydana przez Ciebie opinia jest nierzetelna i że została wykonana ze zbyt małą dokładnością i uwagą poświęconą dziecku aby móc jasno orzec problemy z nauką w postaci dysleksji. Ojciec uważa, że wszystko z dzieckiem jest w porządku a postawiona diagnoza jest wynikiem automatycznej pracy psychologa. Zdaniem rodzica postawiona przez Ciebie diagnoza jest krzywdząca i stygmatyzująca dla dziecka. W związku z tym zgłosił się do dyrektora szkoły, aby udostępnić mu kopię dokumentacji badań aby mógł przekazać ją innemu psychologowi i podważyć rzetelność twojej opinii. Podczas wywiadu z chłopcem dowiadujesz się również, że ojciec ma duże wymagania wobec dziecka i często angażuje je w różne aktywności pozalekcyjne, wywiera przy tym dużą presję dotyczącą osiągnięć dziecka. Dyrektor szkoły skierował go do Ciebie. [Dorota Flieger]
- Jesteś psychologiem z 20-wieloletnim doświadczeniem. Raz w tygodniu przychodzi do Ciebie pacjent Piotr, który cierpi na schizofrenię paranoidalną. Piotr leczy się również farmakologicznie, ale sam zdecydował o tym, że chce również przychodzić na terapię, ponieważ uważa, że sama farmakoterapia mu nie pomaga. Obecnie znajduje się w fazie remisji. Nawroty choroby zdarzają się rzadko, ale kiedy one następują Piotr ma bardzo silne urojenia, staje się wtedy bardzo agresywny i niebezpieczny. Podczas ostatniego nawrotu, w obawie o własne życie, uciekła od niego żona z córką, jednak Piotr mówi, że ma już nową partnerkę, która nigdy nie dowie się o jego chorobie. Po pewnym czasie na jednej z uroczystości rodzinnych rozpoznajesz Piotra, on również rozpoznaje Ciebie, okazuje się, że jest on nowym partnerem Twojej bratanicy. [Żaneta Koczorowska]
- Pracujesz jako psycholog pracy i organizacji w firmie zajmującej się rekrutacją. Otrzymujesz zlecenie od ważnego klienta poszukującego kandydata na stanowisko menadżera wysokiego szczebla. Przygotowujesz procedurę, włączając w nią wywiady behawioralne, assessment center i kwestionariusze (m.in. typów kultur Cameron i Quinn). Plan zostaje zaakceptowany przez klienta, rozpoczynasz rekrutację. Udaje Ci się przebadać 10 kandydatów, którzy wysłali zadowalające CV. Wyniki tych badań zawierasz w raporcie końcowym wraz ze swoją opinią wyróżniającą trzech kandydatów, którzy przeszli procedurę najlepiej i dostarczasz klientowi. Ten jednak ma poważny problem z decyzją. Prosi Cię więc, abyś udostępnił mu całą dokumentację, łącznie z nagraniami z sesji oraz wypełnionymi kwestionariuszami. Jest gotów dodatkowo zapłacić. Argumentuje swoją prośbę zwiększeniem precyzji przy wyborze, jeżeli będzie mógł zobaczyć, jak kandydaci odpowiadali na poszczególne pytania. [Adam Zasiński]
- Po zakończonej terapii psychoterapeuta prosi Cię, żebyś ocenił jego pracę na portalu dobrypsycholog.pl. Mówi, że nie oczekuje opinii pozytywnej, ale szczerej oceny jego pracy, bo to ważne dla niego i rozwoju jego kompetencji. Zastanawiasz się, czy to OK. Szukasz w kodeksie etyki zawodowej PTP, ale nie ma tam o tym mowy (w każdym razie wprost).
- Ministerstwo zwróciło się do Ciebie z propozycją udziału w zespole konkursowym na stanowisko dyrektora generalnego Ministerstwa oraz przygotowania kilku testów psychologicznych, których wyniki mogą (Twoim zdaniem) pomóc w podjęciu decyzji. Doszedłeś do wniosku, że warto w tym celu wykorzystać Inwentarz Osobowości NEO-FFI, Kwestionariusz Temperamentu FCZKT i Kwestionariusz Osobowości Eysencka EPQ-R oraz Test Matryc Ravena dla zaawansowanych. Przy podpisywaniu umowy Ministerstwo waha się, czy umieścić tam punkt mówiący o tym, że nie będzie można udostępniać kandydatom i osobom trzecim arkuszy wykonania planowanych testów psychologicznych dla zapewnienia ochrony tajemnicy zawodowej. Prawnicy Ministerstwa mówią, że treść tego punktu jest oczywista i zawarta jest ona w innych przepisach i postanowieniach oraz że nie jest to informacja publiczna. Zastanawiasz się, czy wziąć udział w postępowaniu konkursowym, gdy nie będzie tego punktu w waszej umowie.
- Jesteś psychologiem klinicznym z 12 letnim stażem; specjalizujesz się w terapii rodzin. Dzwoni do Ciebie Twój stryjeczny szwagier z prośbą, żeby przeprowadzić krótką rozmowę z jego 23-letnią córką, która ma depresję, bo rzucił ją chłopak. Zgadzasz się i następnego dnia telefonuje do Ciebie jego córka, Joanna. Na zakończenie rozmowy proponujesz jej, żeby zwróciła się do psychologa i podjęła terapię. Ona mówi, że ma zaufanie do Ciebie i woli telefonować do Ciebie, jak będzie potrzeba. Jej zdaniem inni psychologowie nie są w stanie zrozumieć jej problemów. Zastanawiasz się, co w tej sytuacji zrobić.
- Pracujesz w Opiniodawczym Zespole Sądowych Specjalistów (dawniej RODK). Masz na zlecenie sądu wydać opinię o relacji ojca z dzieckiem. Zgodnie z przyjętymi w Zarządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 lutego 2016 r. standardami opinię taką wydać można po podstawie analizy akt sprawy, rozmowy, wywiadu, obserwacji i badania testowego. Oboje rodziców wyraziło zgodę na badania. Niestety, okazało się, że ojciec dziecka pracuje aktualnie w Irlandii i nie może przyjechać na badania. Zebrano wywiad na temat jego relacji z synem od matki i dziecka oraz dziadków, z którymi rodzina mieszka. Zastanawiasz się, czy można wydać opinię na podstawie dostępnego materiału i jakie to będzie miało konsekwencje.
- Koleżanka poprosiła Cię, abyś była świadkiem w jej sprawie rozwodowej. Znacie się od 13 lat, a jej męża poznałaś 10 lat temu. Koleżanka przypomina Ci w rozmowie, że w Twojej obecności dochodziło w ostatnim roku do awantur z powodu niewierności męża. Jednym z argumentów jest też to, że jesteś psychoterapeutą w nurcie poznawczo-behawioralnym i pracujesz już blisko 20 lat. Dzięki Twojej wiedzy i doświadczeniu będziesz mogła – zdaniem koleżanki – wystąpić przed sądem i wydać fachową opinię o jej mężu. Zastanawiasz się, co przemawia za, a co przeciw i co masz w tej sytuacji zrobić.
- W ramach udziału w programie specjalistycznego szkolenia w dziedzinie terapii i rehabilitacji uzależnienia od narkotyków bierzesz udział w superwizji. Sesje superwizji odbywają się 1 raz na 3 tygodnie przez okres ok. 8 - 12 miesięcy, przez od 6 do 8 godzin dydaktycznych. Grupa liczy 7 osób. Po 6 miesiącach spotkań z superwizorem zauważasz, że poświęca on więcej czasu na negatywne opinie o innych nurtach terapeutycznych oraz na – jak to mówi – wydumanej psychoterapii opartej na dowodach empirycznych. Jego zdaniem decyduje silna osobowość i charyzma. Lektura Kodeksu Etyczno – Zawodowego Psychologa PTP utwierdza Cię w przekonaniu, że nie tak powinna wyglądać superwizja. Nie wiesz, co zrobić tym bardziej, że przerwanie superwizji jest równoznaczne z przerwaniem szkolenia.
- Jesteś psychoterapeutą z 23 letnim stażem pracy (w tym 17 lat jako psychoanalityk). Zwraca się do Ciebie pacjent sprzed 8 lat z prośbą, żebyś wystąpił jako świadek w jego sprawie rozwodowej. Argumentuje tym, że go dobrze znasz z sesji terapeutycznych i będziesz mógł sądowi przedstawić, jaki naprawdę jest. Po znalezieniu dokumentacji i przypomnieniu sobie sesji zastanawiasz się, czy zgodzić się na prośbę pacjenta.
- Pracujesz jako psycholog od 11 lat w Poradni Zdrowia Psychicznego dla Dzieci i Młodzieży. Zgłaszają się do Ciebie rodzice ze skierowaniem od pediatry i z prośbą o zbadanie ich 2,6 letniej córki pod kątem sprawności intelektualnej. Mówią, że ma pewne trudności w nawiązywaniu relacji z opiekunami i innymi osobami oraz rówieśnikami w żłobku, mówi trochę mniej niż inne dzieci w jej wieku oraz jest trochę mniej sprawna ruchowo od swych rówieśników. Widzisz, że kochają oni swoją córkę i mają wiele lęków i obaw związanych z wynikiem Twojego badania. Na podstawie wyników badania i obserwacji można sądzić, że mamy do czynienia z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym. Nie chcesz rodzicom robić przykrości, więc mówisz im, że w badaniu okazało się, że mamy do czynienia z niepełnosprawnością w stopniu lekkim. Mówisz też rodzicom, że – w związku z tym, że to małe dziecko – sytuacja może się zmienić.
- Pracujesz jako psycholog od 16 lat w Poradni Zdrowia Psychicznego dla dorosłych. Zgłasza się do Ciebie osoba, która twierdzi, że była Twoim pacjentem 5 lat temu i prosi o wystawienie zaświadczenia o leczeniu w tutejszej Poradni oraz opinii na temat stanu jej zdrowia, potrzebnej do podjęcia starań o rentę. Zależy jej na wykonaniu tego w krótkim czasie. Na podstawie analizy danych archiwalnych stwierdzasz, że faktycznie osoba ta była Twoim klientem i odnajdujesz kompletną dokumentację jej badań psychologicznych. Rozumiesz sytuację tej osoby, ale masz wątpliwości, co w tej sytuacji zrobić.
- Jesteś psychoterapeutą z 13 letnim stażem pracy (w tym 7 lat w nurcie psychoterapii zorientowanej na proces). Pracujesz w zespole gabinetów psychologicznych Psyche sp. z o.o. Na zebraniu właściciel i Twój przełożony informuje, że będzie sprawdzał przestrzeganie wymogu dokumentowania sesji terapeutycznych dla potrzeb NFZ oraz zakazuje prowadzenia „podwójnej dokumentacji”. Masz wątpliwości, co w tej sytuacji robić. Przypominasz sobie, że kilka lat temu pacjentka mówiła w czasie sesji o zgwałceniu jej przez jej przełożonego i traumie z tego powodu oraz o waszej pracy nad tym problemem przez wiele sesji terapeutycznych. Zastanawiasz się, czy to (lub podobne sprawy) też powinno się znaleźć w ewentualnym sprawozdaniu z prowadzonych sesji.
- Pracujesz jako psycholog szkolny w Zespole Szkół Hotelarsko-Gastronomicznych. Jeden z uczniów, Andrzej, przyznał się kolegom, że jest gejem. Od tego czasu jest prześladowany przez innych uczniów: wyśmiewanie, wyzwiska, podkładanie nogi na przerwie, rzucanie różnymi przedmiotami, rozlepianie w szkole karetek z napisem "zakaz pedałowania". Andrzej zgłaszał to wychowawcy klasy, dyrekcji szkoły i rzecznikowi praw ucznia. Nikt nie wyciągnął jednak żadnych konsekwencji wobec prześladowcy. Andrzeja skierowano do Ciebie z prośbą o udzielenie mu pomocy psychologicznej. Zastanawiasz się, czy masz podjąć się interwencji psychologicznej. Dodatkowo rodzice Andrzeja na wieść o skierowaniu go do Ciebie powiedzieli, że jeśli przesladfowania nie ustaną, to skierują przeciwko Tobie skargę do Sądu Koleżeńskiego PTP. Myślisz nad tym, co ewentualnie miałbyś na swoją obronę.
- Z wykształcenia jesteś psychologiem z ukończoną specjalizacją kliniczną. Jesteś zatrudniony/-a na umowę o pracę jako psycholog w akademii piłkarskiej, w której trenują młodzi zawodnicy. Akademia działa przy wiodącym w regionie profesjonalnym klubie piłkarskim prezentującym wysoki poziom i będącym wizytówką Waszego miasta. Jednym z nadrzędnych zadań akademii jest wyszukiwanie i pozyskiwanie utalentowanych młodych zawodników, a następnie, zgodnie z wypracowanym na przestrzeni lat systemem i strategią, rozwijania ich, by w przyszłości jako piłkarze naprawdę wysokiego formatu mogli zostać wdrożeni do macierzystego profesjonalnego klubu piłkarskiego. Można rzec, że do akademii trafiają kandydaci na przyszłych mistrzów.Staracie się zapewnić młodym zawodnikom opiekę ekspertów oraz jak najbardziej optymalne warunki do rozwoju, umożliwiając konsultacje z dietetykiem, trenerem przygotowania motorycznego, a także psychologiem. Twoja rola polega głównie na monitorowaniu rozwoju mentalnego zawodników akademii oraz organizowaniu indywidualnych i grupowych treningów mentalne zorientowanych na rozwijanie u młodych sportowców umiejętności radzenia sobie ze stresem i presją związaną z wynikiem. Prowadzisz również treningi mające na celu kształtowanie u nich motywacji.Jak co roku zawodnicy trenujący w klubie biorą udział w rozgrywkach do kilku ogólnopolskich i międzynarodowych turniejów piłki nożnej organizowanych dla juniorów. Trwa intensywny czas przygotowań do zawodów (treningi 5 razy w tygodniu, łącznie 7-9 godzin tygodniowo). Po kilkutygodniowej obserwacji zawodników podczas treningów, trener drużyny odnotował spadek formy u czterech 17-letnich piłkarzy i za zgodą ich samych oraz ich rodziców zaproponował im cotygodniowe indywidualne konsultacje z Tobą. Rozpoczynasz indywidualne spotkania z wyznaczonymi zawodnikami. Kontynuujesz z nimi pracę w kolejnym miesiącu. W tym samym czasie w okolicy Twojego gabinetu coraz częściej widujesz jeden z zawodników spoza grupy, której miały dotyczyć indywidualne spotkania w tym intensywnym dla zawodników okresie przygotowań do rozgrywek. Jest to 17-letni piłkarz akademii, Julek, z tytułem króla strzelców z poprzedniego sezonu (w swojej lidze i w kategorii wiekowej powyżej 16 lat), dotychczas uznawany za „dumę i chlubę” zespołu. Po kilku dniach Julek puka do Twoim drzwi, informuje Ciebie, że ma potrzebę dłuższego porozmawiania z osobą, która go zrozumie, i chciałby przychodzić do Ciebie regularnie na spotkania chociaż przez jakiś czas. Zgadzasz się na to i informujesz go, że na kolejną sesję powinien przyjść z rodzicem. Następnego dnia Julek przychodzi z ojcem, który wyraża zgodę na udział Julka w kolejnych spotkaniach z Tobą. Rozpoczynacie sesje (3 razy w tygodniu). Na sesjach Julek opowiada o dużej presji na wynik w akademii, morderczych treningach, o tym jak bardzo czuje się obciążony oczekiwaniami trenera, własnych rodziców i kolegów z drużyny. Mówi, że to dla niego zbyt wiele, ale nie chce się dzielić swoimi refleksjami z trenerem czy rodzicami, bo obawia się, że odsuną go od akademii piłkarskiej i zastąpią innym zawodnikiem. On uwielbia piłkę nożną, a w przyszłości chciałby dołączyć do profesjonalnego klubu. Nie potrafi jednak znaleźć w sobie dość siły, by cały sezon grać pod presją wyniku. Julek prosi psychologa, by nie mówił jego ojcu i trenerowi o jego nieumiejętności pracy pod presją wyniku i ww. obawach. Chciałby poradzić sobie z tą sytuacją bez udziału rodziców, dlatego przychodzi, by porozmawiać na spotkaniach z Tobą. Po trzech tygodniach od rozpoczęcia regularnych sesji z Julkiem odwiedza Ciebie jego trener i prosi o dostęp do dokumentacji z Twoich indywidualnych spotkań z jednym z jego zawodników, Julkiem. Trener wskazuje na to, że skoro Ciebie zatrudnił, to musi wiedzieć, co się dzieje z jego małoletnimi zawodnikami, w których on inwestuje swój czas, energię i fundusze pozyskane z ogólnokrajowego związku sportowego i od sponsorów. Podkreśla, że akademia musi gonić standardy europejskie i trzeba współpracować, by realizować cel nadrzędny, którym jest podniesienie poziomu całej piłki nożnej w Polsce. Dodaje, że - zgodnie ze strategią akademii - zawodnicy, którzy ostatecznie nie rozwijają się tak spektakularnie jak rokowano, powinni zostać zastąpieni innymi z potencjałem, tak by najlepsi mieli szanse trenować z najlepszymi. Według trenera, najważniejszy jest efektywnie działający system selekcji zawodników.Następnie, trener pyta o powód rozpoczęcia przez Julka indywidualnych sesji, o jego motywację do dalszej gry w rozgrywkach, oraz o to, czy nadal ma szanse zostać drugim Robertem Lewandowskim. Trener informuje Ciebie, że przez ostatni miesiąc Julek bywa rozkojarzony, jest mniej skuteczny na boisku, słabiej współpracuje z zespołem i wydaje się być mniej zmotywowany do gry. Zastanawia się przy tym, czy powodem obniżenia poziomu gry piłkarskiej Julka może być rozpoczęcie „tych indywidualnych sesji”. Następnego dnia pojawia się także u Ciebie rodzic Julka. Dopytuje Ciebie o stan zdrowia syna. Informuje przy tym Ciebie, że zauważył, że w ostatnich tygodniach Julek notorycznie spóźnia się na zajęcia szkolne, przynosi gorsze stopnie. W szkole jest opryskliwy, a w domu markotny. Syn nie chce w domu rozmawiać. Rodzic dodaje, że martwi się o stan zdrowia syna i jak tylko trener drużyny zadzwonił do niego i poinformował, że Julek reprezentuje również znacznie obniżony poziom na boisku, to od razu przyszedł. Rodzic prosi Ciebie o dostęp do Twoich notatek z przeprowadzonych spotkań indywidualnych z jego synem. Podkreśla, że przecież wyraził zgodę na spotkania swojego małoletniego syna z psychologiem i ma prawo wiedzieć, co się dzieje z jego dzieckiem dzieje i jakie ma problemy. [Ewa Tomczak]
- W związku z wyborem Donalda Trampa na prezydenta USA pojawiły się głosy o jego problemach psychicznych. W grudniu 2017 roku profesor psychiatrii i ekspert od przemocy Bandy X. Lee z Yale School of Medicine (Yale Law and Psychiatry Division) dokonała na prośbę kilkunastu kongresmanów nieoficjalnej diagnozy jego stanu umysłowego. Uznała ona, że może zagrażać bezpieczeństwu kraju i zaleciła badania kliniczne. W połowie stycznia 2018 roku Trump przeszedł zwyczajowe badania lekarskie, odmówił jednak oceny psychiatrycznej. Profesor Lee w październiku 2017 roku wydała pod swoją redakcją książkę "Groźny przypadek Donalda Trumpa" (The Dangerous Case of Donald Trump: 27 Psychiatrists and Mental Health Experts Assess a President), w której przedstawiono diagnozy niekorzystne dla Prezydenta. "Demonstruje on deficyt empatii, nie potrafi przyznać się do błędów i okazać skruchy, nieustannie kłamie oraz wykorzystuje innych. Przypuszczam, że Prezydent wykazuje zaburzenia osobowości zwane patologiczną socjopatią, a ponadto patologiczny narcyzm. Jego zaburzenia psychiczne mogą doprowadzić do wojny" - to opinia prof. Lance Dodes'a (emerytowany specjalista od uzależnień z Harvard Medical School). Prof. Philip Zimbardo i Rosemary Sword piszą: "Głównym rysem osobowości Trumpa jest doprowadzony do ekstremum prezentowany hedonizm. Na to nakładają się narcyzm oraz skłonność do tyranii. W rezultacie uzyskujemy osobowość impulsywną, niedojrzałą oraz irracjonalną". W podobnym duchu wypowiadają się także m. in. dr Craig Malkin (specjalista od narcyzmu z Cambridge, MA), dr Robert Jay Lifton (specjalizujący sie w sprawach styku polityki i psychiatrii) oraz Noam Chomsky. Książka spotkała się zarówno z pozytywnym oddźwiękiem jak i krytyką, głównie ze względów etycznych (z powołaniem się na „zasadę Goldwatera”).
- .