Dylemat etyczny do opracowania - numer 8

Jesteś wykładowcą na uczelni, a także masz prywatny gabinet jako psycholog-terapeuta uzależnień. Na pierwszych zajęciach ze specjalizacji klinicznej (specjalność: uzależnienia) widzisz, że jeden ze studentów jest też twoim klientem. Jest to 24 letni mężczyzna, który od sześciu miesięcy leczy się u ciebie z powodu szkodliwego nadużywania alkoholu. Uczynił przez ten czas znaczące postępy i dobrze rokuje w terapii. Na kolejnej sesji poruszacie temat zajęć na studiach. Tłumaczysz swoje obawy w związku z zaistniałą sytuacją. Proponujesz klientowi zmianę grupy zajęciowej (przejście do innego prowadzącego), ten jednak odmawia, tłumacząc, że ufa twojemu doświadczeniu i wiedzy i chce się uczyć konkretnie od ciebie. Zapewnia przy tym, że jego zdaniem uczestnictwo w twoich zajęciach nie zaburzy terapii, bo już teraz traktuje cię jako nauczyciela w sprawie jego problemu i chce uczestniczyć w zajęciach, aby jeszcze bardziej poszerzyć swoją wiedzę i lepiej radzić sobie z chorobą, a w przyszłości być może samemu zostać terapeutą.

 

Na czym polega dylemat?

Należy podjąć decyzję czy w zaistniałej sytuacji kontynuować terapię z tym pacjentem, będąc jednocześnie jego wykładowcą, czy też zerwać lub zawiesić na czas trwania zajęć na studiach relację terapeutyczną i zaproponować klientowi spotkania z innym terapeutą (tymczasowo lub na stałe).

 

Dlaczego jest to dylemat?

Udało wam się wypracować przez okres trwania terapii doby kontakt i boisz się, że naleganie na zmianę prowadzącego lub proponowanie przejścia do innego terapeuty podważy pokładane w tobie zaufanie klienta i narazi relację terapeutyczną, a w konsekwencji zaburzy przebieg leczenia z tobą lub innym terapeutą.

Z drugiej strony obawiasz się, że zezwolenie, aby klient był równocześnie twoim studentem stawia cię w sytuacji podwójnej roli wobec tego człowieka i stanowi pogwałcenie zasady kodeksu etyki o nieprzenoszeniu relacji z osobą leczoną poza obszar terapii, może być także źródłem wielu niezręcznych sytuacji np. gdy będziesz musiał wystawić klientowi negatywną ocenę podczas zajęć lub na potrzeby zajęć będziesz chciał omówić przypadek bardzo podobny do historii twojego klienta.

 

Jakie i czyje dobro jest zagrożone?

Zagrożone jest dobro klienta, ponieważ:

a) w przypadku naciskania na przerwanie relacji terapeutycznej na czas trwania zajęć na studiach możesz urazić klienta klienta i doprowadzić do utraty przez niego zaufania do ciebie i trwałe zerwanie  relacji terapeutycznej, co może odbić się na procesie zdrowienia klienta, doprowadzić do zahamowania postępów w terapii;

b) nie uwzględniając woli klienta w danej sytuacji wykazujesz brak poszanowania dla jego autonomii, przez co może dojść do zmniejszenia jego poczucia własnej skuteczności, które jest konieczne do utrzymania abstynencji i wprowadzania istotnych zmian w swoim życiu,

c) istnieje wątpliwość, czy czyniąc klienta swoim studentem nie uzależniasz go nadmiernie od swojej osoby w procesie jego zdrowienia

 

Zagrożone jest też dobro terapeuty:

a) nauczając swojego pacjenta możesz mieć poczucie że postępujesz wbrew zasadom kodeksu etyki psychoterapeuty o nieprzenoszeniu relacji z klientami poza terapię;

b) możesz czuć się skrępowany sytuacją obawiać się że nie realizujesz odpowiednio swoich zadań nauczyciela/terapeuty, np. z powodu braku obiektywizmu w ocenie swojego klienta w roli studenta

Kodeks Etyczny Psychoterapeuty

I. 4. Terapeucie nie wolno przenosić relacji z osobą leczoną poza obszar terapii (Ibidem)

Kodeks Etyczny Polskiego Stowarzyszenia Psychoterapeutów i Trenerów Psychologii Procesu

2.1. Psychoterapeuta stara się pozostawać wyłącznie w relacji zawodowej z klientem podczas procesu psychoterapii.

 

Kodeks Etyczny Psychoterapeuty Centrum Terapii Poznawczo-Behawioralnej

13.1 Specyfika procesu terapeutycznego może wiązać się z koniecznością funkcjonowania w różnych społecznych sytuacjach; konieczne jest odróżnienie stosunków zawodowych od prywatnych oraz unikanie podwójnych relacji.

Kodeks Etyczny Psychoterapeuty Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego IV. Prawa terapeuty

1. Terapeuta ma prawo odmowy podjęcia leczenia wtedy, gdy uznaje, że nie jest w stanie podjąć rzetelnie terapii.

2. Terapeuta ma prawo – a z uwagi na interes pacjenta – także obowiązek – dbać o swoją dobrą kondycję psychiczną. Zasada satysfakcji z pracy terapeuty nie może jednak stać ponad interesem pacjenta.

 

Również dobro innych studentów może być zagrożone, ponieważ:

a) w myśl Kodeksu etyczno-zawodowego psychologa PTP:

45. Psycholog jako nauczyciel, zwłaszcza przy nauczaniu umiejętności praktycznych, zdaje sobie sprawę, że jego postępowanie w stosunku do klientów czy podopiecznych kształtuje postawy zawodowe uczniów.

W tej sytuacji jeżeli klient powiedziałby innym, że jest równocześnie twoim pacjentem, mogłoby to stanowić szkodę dla ich procesu edukacji, ponieważ studenci dosłownie interpretujący przepisy kodeksu etyki psychologa mogliby uznać, iż postępujesz nieetycznie pozostając w relacji terapeutycznej z jednym ze studentów, co skutkowałoby podważeniem ich zaufania do ciebie jako nauczyciela autorytetu w dziedzinie psychologii (zaburzenie relacji nauczyciel-student, może mieć negatywne skutki w procesie nauczania)

b) ponadto istnieje zagrożenie, że niezamierzenie traktowałbyś pacjenta-studenta w sposób uprzywilejowany ze szkodą dla innych studentów, a w każdym razie tak to mogą spostrzegać inni studenci (niezależnie od faktów).

 

Co należy wziąć pod uwagę podejmując decyzję?

• Jak bardzo przerwanie przymierza terapeutycznego wpłynie w tym momencie na przebieg terapii?
• W jakim stopniu wejście z klientem w relację nauczyciel-student jest zagrażające dla dobra klienta oraz innych osób?
• Czy zagrożenia wynikające w wejścia w tą relację przeważają potencjalne straty w przypadku przerwania przymierza
   
  
  Potencjalne rozwiązania problemu:
   
  1. Zerwanie kontaktu terapeutycznego i skierowanie klienta do innego terapeuty (co najmniej na czas trwania rzeczonych zajęć na studiach).
  2. Uszanowanie decyzji klienta i pozostawienie sytuacji bez zmian.
   
  Argumenty za rozwiązaniem 1.:

• zagrożenie zaburzeniem relacji terapeutycznej w wyniku wejścia terapeuty w podwójną rolę i idących za tym konsekwencji (np. co jeżeli terapeuta będzie zmuszony wystawić studentowi negatywną ocenę?);
• dyskomfort psychologa, wątpliwości czy nie łamie kodeksu etyki;
• zagrożenie naruszeniem dobra pacjenta w chwili kiedy wykładowca będzie chciał omówić na zajęciach przypadek podobny do jego historii;
• obawa wykładowcy, że w obliczu zaistniałej sytuacji nie będzie realizował właściwie swoich obowiązków związanych z pracą dydaktyczną;
• potencjalny dyskomfort innych studentów w przypadku ujawnienia sytuacji;
• traktowanie studenta-klienta w sposób uprzywilejowany lub poczucie innych studentów, że tak jest właśnie (niezależnie od faktów);
•  wątpliwości, czy doświadczanie terapeuty w innym kontekście i innej roli niż na sesjach nie wpłynie na postrzeganie go przez klienta i nie zaburzy procesu terapeutycznego. 
  
  Argumenty za rozwiązaniem 2:
   

• zachowanie wysokiej jakości relacji terapeutycznej opartej na otwartości i zaufaniu;
• wzmacnianie poczucia własnej skuteczności pacjenta  - ważnego zasobu kluczowego w terapii uzależnień;
• zagrożenie całkowitym zerwaniem przymierza terapeutycznego (w wypadku, nieuszanowania decyzji klienta odnośnie sytuacji, relacja terapeutyczna zostanie na pewno przerwana przynajmniej tymczasowo, jeżeli nie na stałe);
• relacja student-nauczyciel spełnia kryteria relacji zawodowej ściśle ograniczonej w czasie i nie różni się w istocie znacząco od stosunków klient-terapeuta, w związku z czym nie ma zagrożenia przeniesieniem relacji na grunt prywatny i nadmiernym uzależnianiem od siebie pacjenta;
• pacjent może w trakcie zajęć spotkać się z treściami, które będą dla niego trudne (np. będą przypominały mu jego doświadczenia), jednak dokładnie taka sama sytuacja może go (klienta) spotkać na zajęciach w innej grupie z innym prowadzącym (bardziej nawet zagrażająca, bo prowadzona przez osobę nieświadomą problemów klienta);
• w przypadku ujawnienia przez klienta przed kolegami i koleżankami zaistniałej sytuacji, w obliczu pytań od studentów wykładowca może powołać się na nadrzędną rolę sumienia i doświadczenia psychologa oraz konieczność rozpatrywania każdego przypadku indywidualnie;
• problem znajdowania się w podwójnej relacji (pod presją podwójnej lojalności) występuje w różnych podobnych sytuacjach: nauczanie swojego dziecka, osoby spowinowaconej, znajomego, itp.; takie sytuacje są potencjalnie problematyczne jednak normalnie zdarzają się w życiu i nic nie wskazuje, aby musiały jednoznacznie prowadzić do czyjejś krzywdy;
• doświadczanie terapeuty przez klienta w innych sytuacjach i rolach niż na sesjach jest tak czy inaczej nieuniknione jeżeli terapeuta jest aktywnym pracownikiem naukowym, pisze książki naukowe, daje wykłady, być może 
  
  
  Zapraszam do dyskusji
  Anna Głowacka
  

Dylemat własny: "Po rozwodzie"

Prowadzisz już od dłuższego czasu terapię klienta, który zgłosił się do Ciebie po zakończonym ciężkim dla niego procesie rozwodowym. Klient od początku charakteryzował się nieufnością wobec pomocy terapeutycznej i wobec Ciebie, ale w końcu udało Wam się nawiązać dobrą relację. W czasie jednej z sesji, podczas której klient opowiedział pewną konkretną specyficzną sytuację z życia żony, odkrywasz, że żona o której klient mówi, jest Twoją dobrą koleżanką z dawnych lat (o jej problemach małżeńskich słyszałeś już kiedyś od niej samej w kontekście przyjacielskim). Aktualnie nie utrzymujesz z nią kontaktu, ale kiedyś wasza relacja była bardzo dobra.

Dlaczego to jest dylemat?

Dylemat polega na tym, jakie działania należy podjąć mając za cel dobro klienta, czy prowadzić jego terapię dalej np. poddając się równocześnie superwizji, czy przerwać ją ze względu na relację koleżeńską z jego byłą żoną, która jest bardzo ważną osobą w narracji pacjenta.

Przedstawioną sytuację możemy uznać za dylemat, ponieważ wymaga ona podjęcia od terapeuty pewnych decyzji. Zarówno niepodjęcie działań w celu rozwiązania dylematu, jak i kroki ku jego rozwiązaniu, naruszają dobra osób uczestniczących w sytuacji.

Kończąc terapię dla wspomnianego pacjenta, narażamy go na pogorszenie stanu, w jakim się znajduje, na możliwość, że nie podejmie pracy z innym terapeutą. Mimo tego, że nasze działanie ma na celu zapewnienie pacjentowi bezstronności i neutralności ze strony terapeuty, spotka się również z negatywnymi skutkami.

Z drugiej strony kontynuując terapię narażamy pacjenta na możliwość wpływu informacji przez nas posiadanych (ze znajomości z jego żoną), co wiąże się ze ryzykiem stronniczości z naszej strony. Możemy mieć kłopot z zachowaniem bezstronności wobec prezentowanej przez pacjenta sytuacji rozwodowej i porozwodowej. Jednocześnie jednak zapewniamy mu ciągłość procesu terapeutycznego, który pomimo trudnego początku, teraz przebiega bardzo dobrze.

Kontekst kodeksowy:

· Kodeks Etyczno - Zawodowy Psychologa

§3. Wnikanie w intymne, osobiste sprawy klienta dopuszczalne jest jedynie w takim zakresie, jaki wynika z celów pomocy psychologicznej.

Do powyższego dylematu odnoszę to w ten sposób, że terapeuta dysponuje większym zakresem wiedzy niż ten, który w warunkach terapii zostaje mu przekazany przez pacjenta. Ma więc informacje, które niejako nie są mu niezbędne do prowadzenia pomocy psychologicznej.

· KODEKS ZASAD ETYCZNYCH PSYCHOTERAPEUTY

Zasada 1.a: Jako praktyk psychoterapeuta u (…) unika takiego rodzaju relacji, które mogłyby ograniczyć jego bezstronność i sprowokować konflikt interesów.

Zasada 5.a.: Psychoterapeuta (…) powinien unikać takich relacji, które mogłyby zmniejszyć jego zdolność do profesjonalnego osądu.

- Polskie Towarzystwo Psychoterapii Gestalt

B.2.5. Terapeuta Gestalt jest świadomy, że bycie pracownikiem, bliskim przyjacielem, krewnym, sąsiadem czy partnerem klienta jest nie do pogodzenia z relacją terapeutyczną.

Naruszone dobra:

W sytuacji dylematu bez podejmowania jeszcze żadnych działań w celu jego rozwiązania, naruszone może zostać dobro terapeuty. Może on obawiać się, o to, czy będzie w stanie prowadzić dalej terapię z pacjentem i robić to w sposób profesjonalny. Terapeuta może mieć wątpliwości co do zachowania bezstronności, jeśli była żona pacjenta jest mu osobą dobrze znaną i bliską w przeszłości. W razie kontynuowania terapii może on mieć poczucie nieuczciwości ze swojej strony, natomiast w razie jej przerwania może spotkać się z wyrzutami sumienia, co do takiego zakończenia sytuacji i pozostawienia pacjenta. Przerwanie terapii wymagałoby od terapeuty stosownego wyjaśnienia sytuacji pacjentowi, który może czuć się w pewien sposób oszukany. Może pomyśleć, że znajomość z żoną pacjenta rzutowała na wcześniejsze sesje.

Dobrem, które zostanie naruszone przy próbie rozwiązania dylematu może być dobro pacjenta. Przy przerwaniu relacji terapeutycznej pogorszeniu może uleć jego zdrowie psychiczne i stan emocjonalny. W razie kontynuowania terapii, możliwe jest naruszenie dobra pacjenta w postaci prawa do uzyskania profesjonalnej pomocy psychologicznej. Terapeuta w pewnym stopniu może dysponować większą ilością informacji, niż te, które pacjent sam zdecyduje się ujawnić.

 Potencjalne rozwiązania problemu:

1. kontynuowanie terapii pacjenta,
2. przerwanie terapii pacjenta,
3. wyjaśnienie sytuacji pacjentowi i omówienie jej z nim.

Co należy wziąć pod uwagę przy podjęciu decyzji?

Podejmując decyzję warto wziąć pod uwagę, swój własny stan emocjonalny i stosunek wobec pacjenta i jego byłej żony. Należy wziąć pod uwagę, że kontakt z byłą żoną pacjenta nie jest aktualnie utrzymywany, jak również to, że kiedyś był on dość bliski. Należy wziąć pod uwagę stan pacjenta, to na ile będzie w stanie zrozumieć i przyjąć wyjaśnienia oraz na ile zdecyduje się on kontynuować terapię u innego specjalisty.

 Jakie są konsekwencje każdego z potencjalnych rozwiązań?

1.  nieumiejętności pozostania bezstronnym wobec pacjenta jednocześnie możliwość, że uda się poprowadzić terapię dalej z pożądanymi przez pacjenta skutkami i jego stan ulegnie stabilizacji,
2. możliwość pogorszenia się stanu pacjenta, zrażenia go do pomocy psychologicznej w ogóle, poczucie porzucenia odczuwane przez pacjenta, jednocześnie możliwość wystąpienia u terapeuty wyrzutów sumienia,
3. możliwość zrozumienia sytuacji przez pacjenta i przyjęcia jej, ale również możliwość zaistnienia konfliktu, niezrozumienia, niejasności wobec celów terapeuty.

Zapraszam do dyskusji
Karolina Piasecka

Dylemat etyczny do opracowania – numer 13

Każdego ranka przez ostatni rok zatrzymujesz się w Starbucks na kawę w drodze do pracy. Prawie codziennie ten sam barista robi kawę. Jesteście po imieniu, powiedzieliście sobie już o swoich wakacjach, kłopotach z dziećmi itp.  Pewnego dnia widzisz go w swojej poczekalni – to twój nowy klient. Mężczyzna wita cię jak dobrego znajomego. Mówi, że cieszy się, iż to ty zostaniesz jego terapeutą. Uważa, że „dobrze wam się gada więc na pewno go zrozumiesz”.  

 

Na czym polega dylemat

Dylemat z jakim zmaga się psycholog przedstawia się następująco: czy rozpocząć pracę z klientem ignorując fakt, że znamy już prywatnie tę osobę (brak wyraźnego zakazu w Kodeksie etyczno-zawodowym psychologa); czy skierować ją do innego psychologa w związku z tym, że ze względu na prywatną znajomość możemy nie być w stanie utrzymywać jedynie zawodowych kontaktów, a nie powinno się utrzymywać kontaktów pozaterapeutycznych z klientem ze względu na potencjalne negatywne konsekwencje.

Dlaczego jest to dylemat

Przedstawiona sytuacja jest dylematem, ponieważ psycholog musi zdecydować, czy podjąć się pracy z klientem; czy raczej nie podejmować pracy z baristą ze względu na kontakty pozazawodowe. (Terapeuta powinien pojawiać się w życiu klienta tylko na czas terapii, po czym powinien „zniknąć”, co umożliwi klientowi „stanięcie na własnych nogach”, więc utrzymywanie kontaktów pozaterapeutycznych stwarza niebezpieczeństwo dla klienta.)

Kodeks etyki zawodowej psychoterapeuty Polskiej Federacji Psychoterapii § 10 Relacje między psychoterapeutą i pacjentem/klientem „1. Psychoterapeuta stara się pozostawać wyłącznie w relacji zawodowej z pacjentem podczas procesu psychoterapii.”

Kodeks Etyczny Psychoterapeuty Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego III. Zachowania terapeutyczne 4. Kontakt w psychoterapii 4.4. „Nie powinno się prowadzić psychoterapii wobec osoby znajomej. Jeżeli zaś zachodzi taka konieczność, na czas prowadzenia psychoterapii należy zawiesić wszelkie kontakty towarzyskie z tą osobą.”.

Potencjalne rozwiązania problemu

1. Podjęcie pracy z klientem
2. Podjęcie pracy z klientem i zaprzestanie kontaktów poza terapią – np. zawarcie kontraktu, w którym zostaną wyraźnie określone granice kontaktu między terapeutą a klientem
3. Odmowa podjęcia pracy z klientem ze względu na kontakty pozazawodowe, wyjaśnienie mu powodu odmowy  i skierowanie go do innego specjalisty

Czyje i jakie dobro będzie zagrożone jeśli podejmiemy z nim pracę:

KLIENTA

• może mieć wrażenie, że informacje jakie uzyskał psycholog podczas terapeutycznych sesji wpływają na jego stosunek do niego; 
• może obawiać się, że od tej chwili stosunki towarzyskie w istocie staną się dalszym ciągiem sesji terapeutycznych (diagnostycznych)
• może uważać nas za kolegę/przyjaciela/kumpla; może mieć problem z pomyślnym zakończeniem terapii – co wiąże się z zaprzestaniem kontaktów z terapeutą; 
• może mieć problem z zobaczeniem w nas psychologa profesjonalisty a nie znajomego
• jeśli nie podejmiemy z nim pracy może poczuć się odrzucony, może pomyśleć że ze względu na to, co nam o sobie mówił uważamy go za kogoś niewartego uwagi, nie chcemy z nim pracować; jego stan może się pogorszyć

Co należy wziąć pod uwagę podejmując decyzję

• konieczność podjęcia pracy z klientem - należy rozważyć opcję skierowania go do innego specjalisty, być może nie ma konieczności pracy z nami; należy wziąć pod uwagę to, jak klient przyjmie decyzję o odmowie podjęcia terapii z nim, jak może to wpłynąć na jego stan
• stosunek klienta do zaistniałej sytuacji -  być może klient, gdy pozna zasady terapii i charakter relacji psycholog:klient sam wyrazi chęć pracy z innym specjalistą lub podporządkuje się zasadom i będzie chciał pracować z nami rozumiejąc konieczność zaprzestania kontaktów poza terapią;
• nasz stosunek do sytuacji - nasze przekonanie czy jesteśmy w stanie świadczyć swe usługi wobec tego klienta na najwyższym poziomie, zaprzestać kontaktów pozazawodowych

Zapraszam do dyskusji,
Sandra Polus

Dylemat własny: "Druga szansa"

1.  OPIS SYTUACJI:

Pracujesz jako psycholog z 35 letnim Janem, który jest monterem w dużej firmie. Mężczyzna samotnie wychowuje dwójkę małych dzieci.

Jan zgłosił się po pomoc, ponieważ od kilku miesięcy odczuwa silne, utrzymujące się przykre napięcie. Towarzyszą mu uporczywe wspomnienia, powracające sny, gorsze samopoczucie. Klient ma również kłopoty z koncentracją uwagi, szybko się złości, często wybucha agresją i się irytuje. Nasilają się również dolegliwości somatyczne, najczęściej bólowe.  Z powodu dolegliwości bólowych przebywa na zwolnieniu lekarskim.

 

Podczas kolejnej sesji dowiadujesz się, że prawdopodobną przyczyną dolegliwości jest wypadek samochodowy, w którym klient uczestniczył. Pewnego razu Jan, jadąc z pracy potrącił człowieka na pasach, który przeżył wypadek, ale w ciężkim stanie trafił do szpitala. Jan wyznaje, że uciekł z miejsca zdarzenia i nie udzielił pomocy potrzebującemu.

Nie przyznał się do popełnionego czynu i nie zgłosił się na policję. Jan boi się, że zostanie ukarany więzieniem.

 

2.      NA CZYM POLEGA DYLEMAT:

Dylemat polega na tym, co należy zrobić mając wiedzę o popełnieniu przestępstwa przez klienta, który nie udzielił pomocy człowiekowi znajdującemu się w bezpośrednim niebezpieczeństwie utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.

 

3.      DLACZEGO TO JEST DYLEMAT:

Z jednej strony: 

- informacje uzyskane od klienta mogą być zniekształcone ze względu na jego stan psychiczny,

- wszystko to, co psycholog dowiedział się podczas sesji jest objęte tajemnicą zawodową,

- to sekret przyrzeczony, a więc wynika z umowy i przed uzyskaniem informacji objętych dyskrecją, więc nie zależy od ich treści

- podstawą do złamania tajemnicy nie może być zachowanie naganne, czy nawet przestępcze.

 

Z drugiej strony:

 

- powiadomienie policji wiąże się z ryzykiem utraty opieki nad dziećmi, z powodu prawdopodobnego wyroku za popełniony czyn,

- decyzja o powiadomieniu wiąże się ze złamaniem zasady poufności i w pierwszej kolejności wymaga odniesienia do życia i zdrowia klienta,

- wiemy, że istniała po stronie sprawcy możliwość udzielenia pomocy.

 

4.      KONTEKST KODEKSOWY PROBLEMU

- Ustawa o zawodzie psychologa w art. 14 obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej oraz wyjątki od jej zachowania. Należą do nich:

• poważnie jest zagrożone zdrowie, życie klienta lub innych osób,
• tak stanowią ustawy. przestrzeganie tajemnicy zawodowej (…)”

- Zgodnie z art. 157 § 2 k.k. „Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający nie dłużej niż 7 dni, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2„. Zgodnie zaś z art. 157 § 3 k.k. ” (…) jeśli sprawca czynu działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku”

- Zgodnie z art. 162 § 1 k.k., kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

- Art. 240.  § 1. Kto, mając wiarygodną wiadomość o karalnym przygotowaniu albo usiłowaniu lub dokonaniu czynu zabronionego określonego w art. 118, 118a, 120—124, 127, 128, 130, 134, 140, 148, 163, 166, 189, 252 lub przestępstwa o charakterze terrorystycznym, nie zawiadamia niezwłocznie organu powołanego do ścigania przestępstw podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
 

5.      CZYJE I JAKIE DOBRO JEST ZAGROŻONE?

W przypadku powiadomienia jednostki policji o popełnieniu przestępstwa, klient:

- może stracić prawa do opieki nad dziećmi,

- jego stan psychiczny może ulec pogorszeniu,

- istnieje ryzyko nadużywania alkoholu, który często pomaga rozładować napięcie. Jako skuteczny środek uspokajający z czasem staje się niezbędny, co prowadzi do kolejnych negatywnych konsekwencji,

- sprawa może zostać nagłośniona przez media, co z kolei wiąże się z odtrąceniem i potępieniem mężczyzny przez najbliższe otoczenie,

- może stracić pracę.

 

Gdy psycholog nie powiadomi odpowiednich organów o popełnionym przestępstwie można sądzić, że:

- klient kontynuując współpracę, pod wpływem terapii podniesie stopień jakości swojego dotychczasowego życia, pogodzi się z sytuacją i z poczuciem winy, zacznie życie na nowo, a także wyciągnie odpowiednie wnioski na przyszłość, na przykład przestanie uciekać od odpowiedzialności i sam zgłosi się na policję.

 

6.      POTENCJALNE ROZWIĄZANIA PROBLEMU:

• Zakładasz, że wiedza o popełnionym przestępstwie nie wpływa na proces terapeutyczny. Nie ingerujesz w kwestie prawne, w związku z tym zachowujesz tajemnicę zawodową i nie powiadamiasz służb. Skupiasz się na celu jakim jest przywrócenie równowagi psychicznej klienta i wygaszenie negatywnych skutków PTSD. Dążysz do tego, aby klient wrócił do funkcjonowania sprzed wypadku i wyciągnął wnioski.
• Kontynuujesz pracę z klientem, nie powiadamiasz policji, ale decydujesz się poruszyć kwestię odpowiedzialności, jaka ciąży nie tylko na psychologu, ale również na samym kliencie w związku z popełnionym przestępstwem. W ten sposób stajesz się nie tylko powiernikiem tajemnicy, ale też współuczestnikiem przestępstwa (niepoinformowania o przestępstwie).
• Kontaktujesz się z klientem, aby uzyskać zgodę na złamanie zasady poufności lub informujesz go o tym, jakie zamierzasz podjąć działania.

7.      CO NALEŻY WZIĄĆ POD UWAGĘ PODEJMUJĄC DECYZJĘ:

• Dobro klienta, dlatego należy respektować jego zły stan psychiczny: napięcie lękowe, uczucie wyczerpania, poczucie bezradności, doświadczanie nawracających, intruzywnych wspomnień traumatycznego wydarzenia.
• Dobro dzieci klienta, ich dobro psychiczne i materialne.  
• Ryzyko potępienia i odtrącenia przez środowisko.
• Obowiązek społeczny zawiadomienia władz o przestępstwie.
• Regulacje prawne dotyczące tajemnicy zawodowej.
• Przeciwdziałanie przestępczości. 

Zapraszam do dyskusji.
Paulina Garsztka

Dylemat etyczny do opracowania - numer 6

W czasie sesji klient mówi terapeucie, że proces terapii całkowicie zmienił jego życie. Prosi więc go o przyjęcie naszyjnika z bursztynu jako wyrazu uznania z okazji postępów w terapii. Wartość tego naszyjnika to ok. 1000zł.

Dlaczego jest to dylemat?

Przedstawioną sytuację można uznać za dylemat, ponieważ terapeuta musi wybrać, czy postąpić w sposób, który może urazić klienta, szkodząc jednocześnie relacji terapeutycznej czy zachować się się etycznie i odmówić przyjęcia naszyjnika. Z jednej strony odmowa przyjęcia może skutkować pogorszeniem się stanu zdrowia psychicznego pacjenta wskutek „cofnięcia” się pacjenta w terapii czy nawet jej opuszczeniem, a naczelnym celem dla psychologa powinno być przecież pomoc drugiemu człowieka. Z drugiej zaś strony strony taka wymiana barterowa niesie ze sobą ryzyko wypaczenia relacji terapeutycznej oraz wykorzystania klienta. Klient może odebrać przyjcie podarunku jako akceptację wejścia w relację przyjacielską ze swoim terapeutą i/lub oczekiwać od terapeuty innego traktowania niż pozostałych pacjentów, szczególnie że się wykosztował na ten prezent. U terapeuty zaś może pojawić się pokusa, by oczekiwać więcej takich prezentów od tego pacjenta i zacząć wykorzystywać go.

Czy istnieje jakiś kontekst kodeksowy/prawny problemu?

Kodeks etyki zawodowej psychoterapeuty Polskiej Federacji Psychoterapii:

„§12 Barter:

1.Psychoterapeuta nie może prowadzić wymiany barterowej z pacjentem/klientem. Barter jest dopuszczalny jedynie w szczególnych okolicznościach, jeśli nie ma klinicznych przeciwwskazań i nie niesie ryzyka wykorzystania pacjenta/klienta lub wypaczenia relacji psychoterapeutycznej.”

Kodeks Etyczny Polskiego Towarzystwa Psychologii Zorientowanej na Proces:

„§2. Relacje między psychoterapeutą a klientem

6. W relacji psychoterapeuta-klient wymiana barterowa jest niewskazana. Jest dopuszczalna jedynie w szczególnych okolicznościach i tylko wtedy, gdy nie zawiera ryzyka wykorzystania klienta lub zaszkodzenia relacji psychoterapeutycznej.”

Kodeks Etyczny Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Integratywnej:

„13. Barter: Przyjmowanie niepieniężnego wynagrodzenia za usługi psychoterapeutyczne grozi wykorzystywaniem lub wypaczeniem relacji terapeutycznej. Dlatego wymiana barterowa jest dopuszczalna jedynie jeśli nie ma klinicznych przeciwwskazań i nie niesie ryzyka wykorzystania pacjenta/klienta.”

Czyje i jakie dobro będzie zagrożone?

1. Klienta: zdrowie psychiczne (może ono ulec pogorszeniu na skutek zaszkodzenia relacji terapeutycznej, przy odmowie przyjęcia prezentu, gdy pacjent poczuje się urażony tym faktem, a także przy przyjęciu prezentu, gdy sam pacjent albo terapeuta będą mieli inny cel terapii niż wyleczenie pacjenta. Wszystko to może spowodować „cofnięcie” się w procesie leczenia, nawrót objawów oraz opuszczenie terapii), samopoczucie, godność, dobra materialne
2. Terapeuty- zagrożone jest tu dobre imię tego konkretnego terapeuty jak i terapeutów w ogóle. Przyjęcie naszyjnika może zostać uznane za nieetyczne (nawet jeśli terapeuta nie naruszył zasad etycznych) przez środowisko psychologów, superwizora terapeuty, znajomych klienta czy samego terapeutę. Ocena jednego specjalisty szybko może ulec generalizacji i powstanie wówczas opinia o „wszyscy psychologowie są nieetyczni”.

Jakie są potencjalne rozwiązania tego problemu?

1. Przyjęcie naszyjnika z bursztynu od klienta.
2. Odmowa przyjęcia wraz z uzasadnieniem, dlaczego jest to nieetyczne i jakie niesie to ze sobą konsekwencje.
3. Przeanalizowanie wraz z pacjentem znaczenia tego prezentu oraz motywu jego podarowania terapeucie.

Co należy wziąć pod uwagę, podejmując decyzję?

Aby podjąć decyzję warto wziąć pod uwagę następujące kwestie:

1. Czy wcześniej (np. przy zawieraniu kontraktu) omówiona została kwestia przyjmowania podarunków?
2. W jakim momencie terapii/relacji jest pacjent?
3. Czy istnieje jakiś ukryty motyw podarowania naszyjnika terapeucie?
4. Co skłania terapeutę do przyjęcia tego naszyjnika?
5. Jak pacjent prawdopodobnie zareaguje na odrzucenie przyjęcia podarunku?

Jakie są konsekwencje każdego z rozwiązań?

Ad1. Pacjent najprawdopodobniej poczuje się dobrze z tym, że terapeuta przyjął jego dowód wdzięczności. Terapeuta może zaś może poczuć się zobowiązany do jakiegoś odpłacenia pacjentowi za ten prezent. Być może będzie miał on poczucie winy z powodu tego, że postąpił nieetycznie lub zacznie oczekiwać od tego i innych pacjentów dalszych podarunków, nie zawartych w kontrakcie, za swoją pracę.

Ad2. Terapeuta najprawdopodobniej będzie miał poczucie, że postąpił etycznie. Różnie na odmowę może zareagować jednak pacjent. Niektórzy za pewne przyjęliby uzasadnienie terapeuty i nie wpłynęłoby to znacząco na relację, a być może nawet ją polepszyło, bo mógłby on uznać terapeutę za uczciwego i „mającego zasady”. Jednak część pacjentów na pewno by nie zrozumiała uzasadnienia terapeuty i doszukiwałaby się innych przyczyn jego odmowy, które negatywnie wpłynęły na relację terapeutyczną.

Ad3. Analiza może pozwolić nam uzyskać odpowiedź na pytanie „czym jest jest ten naszyjnik dla pacjenta?” oraz „czym byłoby dla pacjenta przyjęcie, a czym odrzucenie tego prezentu?”. Znalezienie prawidłowej odpowiedzi na te pytania może pomóc podjąć decyzję na temat tego co terapeuta powinien zrobić z tym naszyjnikiem. Zmniejszyłoby to zagrożenie wypaczenia relacji terapeutycznej i pozwoliłoby kontynuować skuteczną pracę z tym pacjentem. Jednak istnieje ryzyko, że klient potraktuje zadawanie tych pytań jako odmowę, gdyż terapeuta nie odpowiedział jednoznacznie na jego podarunek. Konsekwencje mogłyby więc być podobne do tych, które wystąpią wtedy, kiedy terapeuta nie przyjmuje podarunku.

Zapraszam do dyskusji
Piotr Łabanowski

Dylemat etyczny do opracowania - numer 3

Rozwinięcie: Jesteś świeżo po studiach psychologii i rozpoczynasz pracę w szkole podstawowej jako psycholog szkolny. 12-letnia uczennica w czasie wizyty opowiada, jak starszy nauczyciel matematyki kazał jej zostać po lekcji w klasie po lekcji ze względu na niskie wyniki w nauce. Dowiadujesz się od uczennicy, że w czasie tej rozmowy zaczął ją dotykać po nogach i brzuchu. Miało to według jej słów miejsce tydzień temu i od tamtego czasu nie powtórzyło się to. Dziewczynka nikomu tego nie powiedziała, nie wie co robić, więc zgłosiła się do ciebie. W rozmowie dowiadujesz się, że uczennica nie chce by to wyszło na jaw. Nie wiesz czy podobne zdarzenia miały kiedykolwiek miejsce.

 Dylematem dla psychologa jest wybór między utrzymaniem tajemnicy zawodowej i nieujawnieniem nikomu potencjalnego incydentu molestowania, lub poinformowaniem dyrekcji oraz/lub rodziców dziewczynki o zaistniałej sytuacji by powstrzymać ewentualne kolejne tego typu działania nauczyciela.

Sytuacja jest dylematem ponieważ psycholog musi zdecydować, czy zachować się zgodnie z artykułem 21 Kodeksu etyczno-zawodowego psychologa który mówi że: „Psychologa obowiązuje przestrzeganie tajemnicy zawodowej.” i może być złamane tylko w przypadku zagrożenia życia lub bezpieczeństwa, czy złamać tajemnicę kierując się dobrem innych dzieci i próbować podjąć interwencję u dyrekcji. Psycholog nie ma 100% pewności, że zrelacjonowana przez dziewczynkę sytuacja miała miejsce. Dodatkowo, artykuł wspomnianego 17 kodeksu mówi o respektowaniu prawa do podejmowania decyzji klientów, więc ujawnienie sprawy byłoby dodatkowo złamaniem tego przypisu.

Jednakże psychologa szkolnego obowiązuje także kodeks nauczyciela (formalnie jest on zatrudniony jako nauczyciel). 1 punkt kodeksu etycznego nauczyciela mówi o tym, że powinien on dochować wszelkich starań by prawa dziecka były chronione w jego miejscu pracy. 

Dodatkowo, przypis dotyczący tajemnicy zawodowej nauczyciela różni się w kwestii tajemnicy zawodowej: "Ujawnienie wiadomości objętych tajemnicą zawodową jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy:

a) zachowanie tajemnicy może prowadzić w przyszłości do poważnego zagrożenia czyjegoś bezpieczeństwa lub innych dóbr osobistych;

b) zachowanie tajemnicy może prowadzić w przyszłości do naruszenia prawa;

c) ujawnienie poufnych informacji innemu nauczycielowi lub zespołowi nauczycielskiemu jest niezbędne dla zapewniania odpowiedniej skuteczności oddziaływań dydaktycznowychowawczych;".

Dylematem jest więc także wybór, który kodeks zawodowy jest ważniejszy dla psychologa szkolnego.

Istotnym kontekstem jest to, że nie wiadomo, czy był to tylko incydent, czy też zachowania takie miały miejsce w przeszłości lub w stosunku do innych uczennic.

Naruszone dobra.
W przypadku ujawnienia komukolwiek sytuacji naruszane jest dobro uczennicy oraz dobro nauczyciela którego reputacja oraz posada może być niesprawiedliwie naruszona.

W przypadku dotrzymania tajemnicy zawodowej, może być zagrożone dobro reszty uczniów szkoły, ale również dziewczynki która się do psychologa zgłosiła (nauczyciel może kontynuować ewentualne molestowanie).

Sytuacja prawna:

Kodeks karny:

 Art. 199 § 1. Kto, przez nadużycie stosunku zależności lub wykorzystanie krytycznego położenia (…) do poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

 Art. 200 § 1. Kto obcuje płciowo z małoletnim poniżej lat 15 lub dopuszcza się wobec takiej osoby innej czynności seksualnej lub doprowadza ją do poddania się takim czynnościom albo do ich wykonania, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

 Art. 304 § 1. Każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję.

Ustawa o systemie oświaty:

 Art. 4. Nauczyciel w swoich działaniach dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych ma obowiązek kierowania się dobrem uczniów, troską o ich zdrowie, postawę moralną i obywatelską z poszanowaniem godności osobistej ucznia.

Potencjalne rozwiązania:

1. Zgodnie z wolą dziewczynki oraz tajemnicą zawodową psychologa nie ujawniasz zaistniałej sytuacji. Problem omawiasz tylko z dziewczynką na spotkaniach. Być może dziewczyna zdecyduje się nigdy nie ujawnić tego ani rodzicom ani dyrekcji.

2. Powiadamiasz dyrekcję o potencjalnym molestowaniu zgodnie z troską o uczniów w szkole. Dyrekcja podejmuje dalsze działanie.

3. Powiadamiasz rodziców dziewczynki.

4. Konfrontujesz sytuację z nauczycielem.

5. Zawiadamiam policję lub prokuratora.

Pod uwagę należy wziąć:

- możliwość kłamstwa lub konfabulacji dziewczynki (faktycznie nie doszło do poważnego molestowania).

- możliwą incydentalność zdarzenia (duża szansa że było to zdarzenie jednorazowe, pod wpływem np. silnej emocji).

- wiedzę z zakresu psychologii rozwoju człowieka oraz psychologii społecznej – delikatność sprawy i jej rozprzestrzenienie się w społeczności szkolnej może zaprowadzić nieodwracalne zmiany w postrzeganiu dziewczynki przez inne dzieci oraz w samej uczennicy.

- waga zarzutu o molestowanie - nawet pomimo oczyszczenia nauczyciela z zarzutów, jego reputacja może pozostać z uszczerbkiem. w wyniku konsekwencji może on dostać zakaz wykonywania zawodu.

Zapraszam do komentowania i dyskusji

Jakub Szwedo