Dylemat własny: „Gra o stawkę”

Jesteś psychoterapeutą z kilkuletnim stażem i prowadzisz własną praktykę. Twoim hobby są gry komputerowe. Zapisujesz się na weekendowy turniej jednej z popularnych gier e-sportowych. Gra ta należy do gatunku gier sportowych, a konkretnie jest ona symulacją piłki nożnej. W tej grze bardzo ważna jest kontrola własnych emocji i zachowanie spokoju, ponieważ każde nieprzemyślane zagranie może skutkować utratą bramki, co w konsekwencji może prowadzić do przegranej. Wzięcie udziału w turnieju wymaga opłaty w wysokości 250 zł. Nagrodą za pierwsze miejsce jest kwota 25 000 zł. Nagrody za lokaty w pierwszej „dziesiątce” również są atrakcyjne i wynoszą od 1000 zł za dziesiątą lokatę, do 10 000 zł za drugie miejsce. Turniej odbywa się na dużej hali sportowej, która została specjalnie przygotowana na to wydarzenie- na powierzchni boiska rozstawionych jest kilkanaście boksów, w których odbywają się poszczególne mecze. Między boksami swobodnie przechadza się liczna publiczność i gracze, którzy w danym momencie nie uczestniczą w rozgrywce. Całość wydarzenia relacjonowana jest także w internecie, za pośrednictwem portali społecznościowych. Ponadto widzowie mają dostęp do kamerek z poszczególnych boksów, przy czym oprócz obrazu rozgrywki, słyszą rozmowy graczy. Do turnieju przystąpiło prawie 100 zawodników, z czego znaczna większość z nich, w tym ty, występuje pod wymyślonymi nickami. Dobrze Ci idzie i udaje ci się zakwalifikować do najlepszej dziesiątki, przez co nawet wypadku przegranej czeka cię atrakcyjna nagroda. Jedynie poddanie meczu walkowerem skutkowałoby utratą nagrody.
Wchodzisz do boksu przygotowanego na twój następny mecz. Twój przeciwnik już na ciebie czeka i okazuje się, że to twój pacjent. Nie zauważyłeś go wcześniej, bo nie dość, że byłeś bardzo zaangażowany rozgrywaniem swoich meczów, to na hali panował ogromny tłok i zamieszanie. Co więcej, podobnie jak ty, występuje on pod wymyślonym nickiem, przez co nie mogłeś rozpoznać go na liście uczestników. Pacjent jest osobą młodą i uczęszcza jeszcze do liceum. Jesteś z nim w relacji terapeutycznej od kilku miesięcy i jednym z jego głównych problemów jest to, że nie potrafi kontrolować swoich emocji w sytuacjach związanych z byciem obserwowanym i oceniany przez autorytety (głównie rodziców i nauczycieli)- w takich sytuacjach zaczyna panikować, pocić się, ma problem, żeby się skupić i odczuwa bardzo silny dyskomfort. Dodatkowo masz świadomość, że w toku trwania terapii, sam urosłeś w jego oczach do miana autorytetu, któremu ufa. Ponadto jesteście teraz obserwowani przez liczną publiczność. Co robisz w tej sytuacji?

Na czym polega dylemat?

Sytuacja, w której się znalazłeś, wydaje się nie mieć prostego rozwiązania. Wziąłeś udział w turnieju jako osoba prywatna, niezwiązana w żaden sposób z pracą terapeutyczną, lecz nagle musisz się skonfrontować ze swoim pacjentem, który postrzega cię przede wszystkim jako terapeutę i co więcej, prawdopodobnie jako autorytet. Wiesz, że ma on problem z kontrolą swoich emocji podczas sytuacji związanych z obecnością autorytetów, co w przypadku tej gry, bardzo obniża jego szansę na wygraną i praktycznie uniemożliwia mu podjęcie uczciwej rywalizacji, ponieważ wymaga ona do graczy zachowania spokoju. Jako jego terapeuta, przypuszczasz, że w przypadku przegranej z autorytetem i to w sytuacji, w której jesteście obserwowani przez wiele osób, problemy pacjenta mogłyby się nasilić. Ponadto wiesz, że znajdujecie w sytuacji skrajnie publicznej, dlatego chcesz zachować anonimowość swojego pacjenta. Myśląc o swoim położeniu, masz też na uwadze, że sam włożyłeś wkład pieniężny w ramach wpisowego oraz kosztowało cię dużo wysiłku, by dostać się do tego etapu turnieju. Co więcej, jako że zakwalifikowałeś się do najlepszej dziesiątki, to czeka na ciebie gwarantowana nagroda pieniężna, która potencjalnie, w przypadku wygranej, może być jeszcze większa. Niestety stracisz ją w momencie poddania meczu walkowerem. Myślisz sobie, że każde twoje potencjalne zachowanie będzie miało wpływ na proces terapii i nie chcesz zawieść zaufania swojego pacjenta.

Kodeksowy kontekst dylematu

Kodeks etyki zawodowej psychoterapeuty Polskiej Federacji Psychoterapii:
§ 10 Relacje między psychoterapeutą i pacjentem/klientem
1.Psychoterapeuta stara się pozostawać wyłącznie w relacji zawodowej z pacjentem podczas procesu psychoterapii.

Kodeks Zasad Etycznych Psychoterapeuty
Preambuła: W swoim działaniu psychoterapeuta ma obowiązek przestrzegania zasad etyki dotyczących kontaktów z pacjentem, to jest zasad odpowiedzialności, kompetencji, standardów moralnych i prawnych, poufności treści spotkań […]
Zasada 3. Relacje psychoterapeuty z osobą będącą w terapii
3.1. Zależność osoby (osób) leczonej nie może być wykorzystana w żaden sposób, emocjonalnie, materialnie ani poprzez naruszenie wolności i godności osobistej.
Zasada 5.a: Psychoterapeuta […] W procesie terapii psychoterapeuta przestrzega reguł stosowanego podejścia i nie angażuje się w inną relację niż terapeutyczna. [...]

Zagrożenie dobra

Zagrożone jest dobro pacjenta, ponieważ terapeuta, poprzez podjęcie z nim gry, może nieintencjonalnie przyczynić się do pogłębienia się jego problemów w sferze kontroli emocji. Co więcej, pacjent znalazł się w sytuacji, która bardzo obniża jego szansę na wygraną i praktycznie uniemożliwia mu podjęcie uczciwej rywalizacji. Potencjalnie zagrożona jest również anonimowość pacjenta, ponieważ znalazł się on w sytuacji rywalizacji ze swoim terapeutą, którą obserwuje bardzo wiele osób. Pacjent jest młodą osobą, która postrzega swojego terapeutę jako autorytet i mu ufa. Nieodpowiednie w jego ocenie zachowanie terapeuty mogłoby go bardzo zranić, zwłaszcza zważając na skrajnie publiczny charakter tej sytuacji.
Zagrożone jest również dobro terapeuty, ponieważ włożył on wkład pieniężny w ramach wpisowego oraz kosztowało go dużo wysiłku, by dostać się do tego etapu turnieju. Co więcej, jako zawodnik zakwalifikowany do najlepszej dziesiątki, czeka na niego gwarantowana nagroda pieniężna, która potencjalnie, w przypadku wygranej, może być jeszcze większa. Straci on ją jednak w przypadku poddania meczu walkowerem.

Potencjalne rozwiązania i ich konsekwencje

1.     Wzięcie udziału w rozgrywce.

1a. Wygrana terapeuty. Takie rozwiązanie byłoby najkorzystniejsze z prywatnej perspektywy terapeuty, ponieważ wiąże się z potencjalnymi korzyściami materialnymi. Niestety istnieje ryzyko pogłębienia problemów pacjenta. Moralnie wątpliwa wydaje się także kwestia wzięcia udziału w rozgrywce, w której jest się świadomym swojej przewagi nad przeciwnikiem, wynikającej z jego problemów w sferze kontroli emocji w specyficznych sytuacjach.
1b. Przegrana terapeuty. Takie rozwiązanie prawdopodobnie nie niosłoby za sobą ryzyka pogłębienia problemów pacjenta, jednak celowe przegranie meczu jest formą oszustwa, które dodatkowo może zostać dostrzeżone przez obserwującą publiczność. Inną kwestią tego rozwiązania, jest zachowanie dotychczasowej nagrody, jednak wiąże się utratą potencjalnego jej powiększenia.

Niezależnie od wariantu, samo pozostanie w rozgrywce, niesie za sobą ryzyko złamania zasady poufności pacjenta, ponieważ publiczność bacznie przygląda się rozgrywce i słyszy dialogi graczy.

2. Odmówienie wzięcia udziału w rozgrywce i poddanie meczu walkowerem.

Takie zachowanie pozwoliłoby uniknąć terapeucie gry z przeciwnikiem, nad którym ma się przewagę, zachowałby anonimowość pacjenta i pozwoliłoby mu uniknąć sytuacji związanej z bardzo silnym dyskomfortem. Jednak z perspektywy terapeuty wiązałoby się to realną startą korzyści materialnych.

Zapraszam do dyskusji,

Maciej Cieślukowski

Dylemat własny: "Etyka badacza"

Jesteś psychologiem pracującym na uczelni wyższej jako wykładowca oraz badacz. Zbiegiem okoliczności dostrzegasz jak Twój kolega po fachu samodzielnie wypełnia kwestionariusze do swoich badań. Niedawno Ci o nich opowiadał. Mówił wówczas, że ma prowadzić badania za pomoca specjalnego programu, który bedzie gotowy za trzy miesiące. Całe zajście obserwujesz przez uchylone drzwi do jego gabinetu. W czasie Twojej kilkuminutowej obserwacji, widzisz iż coś robił co najmniej z sześcioma kwestionariuszami. Dużo o tym nie myślisz.
Niemal miesiąc później, dowiadujesz się, że zamierza on przedstawić w znanym programie porannym w telewizji swoje badanie dotyczące poziomu inteligencji i głosowania na wybrane partie polityczne. Przypominasz sobie, że to jest to badanie, o którym Ci opowiadał, z kwestionariuszami do którego widziałeś, że coś robił. Wydaje Ci się, że nie przeprowadził jeszcze tych badań. Jesteś niemal pewien/na, że Twój kolega sfałszował to badanie, a teraz licząc, że nikt się nie zorientuje, chce przedstawić je w mediach. Jesteś zdania, iż upowszechnianie sfałszowanych badań nie tylko rujnuje reputację psychologów, ale często tworzy też mity, które mogą zagrażać etosowi zawodu. Decydujesz się w jakiś sposób zareagować na tę sytuację. Co robisz?

Na czym polega dylemat?

Mimo tego, iż jesteś niemal pewien/pewna, że Twój kolega sfałszował badanie, nie masz na to żadnych dowodów. Istnieje też możliwość, że ten kolega jednak nie sfałszował badania. Jednocześnie obawiasz się, jak poinformowanie władz uczelni wpłynie na Twoją reputację, w końcu w Polsce nie patrzy się przychylnie na „donosicieli”. Nie wiesz czy wybrać dobro własne, czy dobro nauki.

Zagrożone dobra

1. Uczelnia, która pozwala się upowszechniać sfabrykowane badania może być spostrzegana negatywnie, podobnie badacz-psycholog, który takie badania prowadzi.
2. Ty, jeśli „doniesiesz” możesz być spotrzegrany/a jako osoba niegodna zaufania, „donosiciel”.
3.Jeśli te badania ukażą się w mediach ludzie mogą nabyć fałszywą wiedzę, co z kolei może prowadzić do licznych konfliktów i nieporozumień.

Kodeksowy kontekst problemu

Kodeks Etyczno - Zawodowy Psychologa
6. Psycholog udostępnia własny dorobek naukowy, przestrzegając zasad odpowiedzialności zawodowej, dobra osoby i dobra społecznego.
10. Psycholog nie jest obojętny na odstępstwa od zasad etyki zawodowej ze strony innych psychologów. Stwierdzając nieetyczne postępowanie kolegi w sprawach zawodowych lub dowiadując się o takim zachowaniu, psycholog stara się przekonać go o niewłaściwości jego czynów, korzystając gdy trzeba, z pomocy innych kolegów. Jeśli taka interwencja okazuje się nieskuteczna, psycholog zgłasza sprawę do zarządu oddziału PTP, który określa dalszy sposób jej załatwienia.
29. Psycholog w roli badacza zdaje sobie sprawę z tego, że wyniki badań naukowych nie tylko stanowią poszerzenie obszaru ludzkiej wiedzy, lecz mogą także być wykorzystane w praktyce społecznej. Psychologia ze względu na swą bliskość z życiem społecznym jest tą dziedziną nauki, której wyniki mogą być nadużywane w celu kształtowania przekonań i zachowania ludzi. Podejmując badania naukowe psycholog starannie rozważa ich stronę etyczną, a zwłaszcza możliwe pozytywne i negatywne konsekwencje udostępnienia wyników badań i ich wykorzystania w praktyce społecznej.
50. Upowszechniając wiedzę psychologiczną, psycholog dba o zgodność przekazywanych treści ze współczesnym stanem nauki, uwzględnia różnice między hipotezami i dobrze udokumentowanymi twierdzeniami i w sposób rzetelny przedstawia praktyczne możliwości psychologii. Szczególnie starannie psycholog przedstawia te treści, które są niezgodne z obiegową wiedzą psychologiczną lub podatne na różnorakie interpretacje.

Kodeks Etyki Pracownika Naukowego
4.1 Do najpoważniejszych przewinień, szczególnie godzących w etos badań naukowych, należą fabrykowanie i fałszowanie wyników badań, które stanowią rażące naruszenie podstawowych zasad uprawiania nauki, a także plagiatowanie, będące niedopuszczalną forma przewinienia przeciwko innym badaczom(...).
4.3. Główna odpowiedzialność za postępowanie z ujawnionymi przypadkami nadużyć spada na pracodawców (...). Reakcja na zachowania niezgodne z etyką w nauce powinna zależeć od wagi nadużycia, od tego czy zostało ono popełnione celowo, od jego skutków oraz innych okoliczności obciążających bądź łagodzących (...).

Potencjalne rozwiązania problemu i ich konsekwencje

1. Zignorowanie działania kolegi. Możliwe rezultaty tego wyboru:
a) Jeśli okaże się, że nie sfałszował wyników, jego badania nikomu nie zaszkodzą.
b) Jeśli okaże się, że wyniki były sfałszowane, możliwym jest, że upowszechnioną zostanie nieprawdziwa wiedza. Jeśli kiedykolwiek ktoś dowie się, iż było to fałszerstwo Tobie nic się nie stanie, gdyż nikt nie wie, że o wiedziałeś o fałszerstwie, ale opinia o Twojej instytucji może ucierpieć. Może również wyjść na jaw, iż miałeś/aś podejrzenia co do nieprawdziwości wyników i nikomu tego nie zgłosiłaś/eś.
2. Rozmowa z kolegą i poinformowanie go o swoich wątpliwościach co do jego badań, gdyż widziałeś/aś jak robił coś z kwestionariuszami. Możliwymi wynikami takiego rozwiązania są:
a) kolega kłamie, iż nie sfałszował wyników, gdy w rzeczywistości to uczynił. 
b) kolega mówi, że nie sfałszował wyników i rzeczywiście tego nie zrobił. Może wtedy zdenerwować się, iż podglądałeś/aś co robił, albo pochwalić Twoje zgodne z etyką zachowanie.
c) kolega przyznaje się do sfałszowania wyników. Może wtedy zdecydować się do wycofania swojego wystąpienia, bądź też nie. Jeśli wycofa wystąpienie nic się nie dzieje. Jeśli nie wycofa wystąpienia, możesz nie zareagować, albo możesz zgłosić sytuację do władz uczelni.

3. Zgłaszasz sytuację bezpośrednio do władz uczelni. Możliwe są następujące rezultaty:
a) Okazuje się, iż kolega rzeczywiście sfałszował badania. Może zostać nadana Ci etykieta „donosiciela”. Kolega prawdopodobnie traci pracę, albo otrzymuje reprymendę ponieważ nie upublicznił jeszcze tych wyników.
b) Okazuje się, iż kolega nie sfałszował badania. Ludzie mogą stracić zaufanie do Ciebie.


Zapraszam do dyskusji

Radosław Trepanowski

Dylemat własny: "Kupowanie testu"

Jesteś pracownikiem poradni psychologiczno-pedagogicznej. Wprowadzono niedawno do poradni nowe narzędzie diagnostyczne służące do pomiaru inteligencji werbalnej oraz niewerbalnej. Dyrektor poradni nakazuje pracownikom korzystać z tego narzędzia, ponieważ uważa, że jest to dobre narzędzie. Ty jednak po bliższym zapoznaniu się z właściwościami psychometrycznymi testu widzisz, że jest on bardzo nierzetelny oraz nie sprawdzono jego trafności w tym obszarze. Zgłaszasz dyrektorowi swój problem z narzędziem, ten jednak mówi, że masz nim badać, bo kupił 10 takich zestawów i szkoda, żeby stały nieużywane. Myślisz, że możesz wykorzystać bardziej trafne narzędzie do pomiaru inteligencji (jak np. WISC-R, Test Matryc Ravena, Stanfordzą Skalę Inteligencji Bineta), okazuje się jednak, że Dyrektor regularnie sprawdza sprawozdania z badań, aby wiedzieć kto korzystał z tego narzędzia.
Miesiąc później jesteś na szkoleniu w innym mieście, gdzie spotykasz znajomego, który jest dyrektorem innej placówki. Ten opowiada Ci historię, jak przedstawiciele instytucji sprzedającej narzędzia próbowali go nakłonić do kupna przez poradnię właśnie tego narzędzia, które jest w Twojej poradni. Kiedy odmówił, przedstawiciele oferowali, że 50% pieniędzy, które poradnia wyda na te narzędzie powędruje do jego kieszeni, pod warunkiem, że będzie przebadanych nim minimum 100 osób w przeciągu każdego miesiąca przez rok, a pozyskane dane dodatkowo zostaną wysłane do tejże instytucji. Oburzony przegonił ich.
Czujesz złość, gdyż podejrzewasz, że dyrektor Twojej placówki mógł skorzystać z takiej oferty i ze względu na to, teraz przymusza Ciebie, Twoje koleżanki i kolegów do korzystania z wadliwego narzędzia. Doskonale zdajesz sobie sprawę, że korzystanie z kiepskich narzędzi prowadzi do równie kiepskich i niedokładnych diagnoz. W przypadku testu inteligencji skorzystanie z wadliwego narzędzia może być szczególnie niebezpiecznym gdyż niedokładny pomiar może stygmatyzować młodego człowieka na całe życie. Może to również wpłynąć na sposób jego nauczania. Chcąc uniknąć tych niepożądanych efektów diagnoz, decydujesz się coś zrobić w sprawie tych narzędzi. Nie masz jednak na to żadnych dowodów na nieprawne działanie dyrektora. Jakie i czy w ogóle podejmujesz działania?

Na czym polega dylemat?

Jesteś zobowiązany/a przez swoją instytucję do korzystania z wadliwego narzędzia, za pomocą którego wykonane diagnozy mogą okazać się szkodliwe dla badanych. Co więcej, narzędzie to z wątpliwych powodów wykorzystywane jest w Twojej poradni, gdyż możliwym jest, że dyrektor dał się przekupić w zamian za zakup tego testu. Brakuje Ci dowodów.

Zagrożone dobra

1. Przede wszystkim zagrożony jest dobrobyt osób badanych, które poddane będą diagnozie wadliwymi narzędziami, przez co mogą być niepoprawnie zdiagnozowani, a w efekcie czego mogą być przypisane im, być może na całe życie, piętnujące je etykiety.
2. Zagrożone mogą być również dobro finansowe, reputacja, a może nawet wolność osobista dyrektora placówki, jeśli okaże się, że postąpił niezgodnie z prawem.
3. W sytuacji niezgłoszenia problemu, opinia społeczna o Tobie i Twojej placówce może ulec pogorszeniu, gdyż ludzie winę za niepoprawne diagnozy będą przypisywać bezpośrednio Twojej osobie/Twoim kolegom i koleżankom.

Kodeksowy kontekst problemu

Kodeks Etyczno - Zawodowy Psychologa
13. Psycholog nie może akceptować warunków pracy, które ograniczają jego niezależność zawodową, a zwłaszcza takich, które uniemożliwiają stosowanie zasad etyki zawodowej. Psycholog powinien domagać się poszanowania dla własnej niezależności, bez względu na pozycję jaka zajmuje w hierarchii zawodowej. Każdy psycholog ma obowiązek występować w obronie niezależności swych kolegów.
26. Gdy w swoich czynnościach zawodowych psycholog zostanie uwikłany w konflikt interesów, zarówno między osobami, jak między osobami i instytucja, postępuje tak, aby nie spowodować szkody dla którejkolwiek z zainteresowanych stron. Jeśli w grę wchodzi konflikt między interesami osoby i instytucji, psycholog zachowuje bezstronność.

Kodeks Karny
Art. 228. § 1. Kto, w związku z pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
Art. 228. § 5. Kto, w związku z pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje korzyść majątkową znacznej wartości albo jej obietnicę,podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

Potencjalne rozwiązania problemu i ich konsekwencje

1. Ignorujesz problem. Możliwy rezultat decyzji:
a) Wiele osób otrzymuje niepoprawną diagnozę ze względu na korzystanie ze złego narzędzia przez psychologów. Ośrodek i pracujący tam psychologowie tracą reputację.

2. Konfrontujesz dyrektora. Możliwe rezultaty decyzji:
a) Dyrektor przyznaje się do czynu i obiecuje jak najszybciej przestać przymuszać psychologów w ośrodku do korzystania z tego narzędzia.
b) Dyrektor przyznaje się do czynu i nic nie robi, uważając, że i tak nic nie zdziałasz bez dowodów. Możesz wtedy zgłosić problem gdzieś dalej, bądź zignorować go.
c) Dyrektor twierdzi, że nie wziął łapówki. Próbujesz go przekonać do tego, aby przestał przymuszać psychologów w ośrodku do korzystania z tego narzędzia, lecz on się nie zgadza.
d) Dyrektor nie przyznaje się do czynu, gdyż go nie popełnił. Wtedy może dać się przekonać do zaprzestania korzystania z tego narzędzia, bądź też nie.

3. Zgłaszasz na policję podejrzenie korupcji. Jeśli śledztwo okaże się sukcesem, dyrektor traci stanowisko i idzie do więzienia. Jeśli śledztwo nie będzie sukcesem, psychologowie w poradni dalej korzystają z tego narzędzia. Ty możesz narazić się na proces cywilny z powództwa dyrektora.

Zapraszam do dyskusji

Radosław Trepanowski

Dylemat wlasny: "Problem stażysty"

 Jesteś studentem V roku psychologii. Zostałeś przyjęty na staż psychologiczny, który otrzymałeś ,,na własną rękę’’ (nie jest to staż w ramach studiów) na Oddziale Kardiologicznym w Szpitalu Wojewódzkim. Twoje zadania to przeprowadzenie konsultacji psychologicznych pacjentów nowo przyjętych, sporządzanie opinii przy pomocy pracującej tam pani psycholog oraz pomoc w prowadzeniu badań naukowych. Twoim zadaniem jest poinformowanie pacjentów o badaniu nt. dobrostanu pacjentów chorujących na choroby serca, rozdanie ankiet i w przypadku wyrażenia zgody na badanie, zebranie uzupełnionych ankiet oraz wpisanie wyników do bazy danych. Ankieta zawiera pytania kwestionariuszowe (zamknięte) oraz miejsce na uwagi własne. Badani otrzymują informację, że ich dane są chronione i pozostają anonimowe, jednak zgoda na badanie musi zostać wyrażona, co wymaga podpisu – imienia i nazwiska. Owa zgoda jest połączona z ankietą, to znaczy znajduje się w zbiorczym pliku, który dostaje pacjent. Podczas wpisywania wyników ankiet do bazy danych, zauważasz, że w jednej z ankiet, w miejscu ,,refleksje własne’’ ktoś umieszcza informację, że od dłuższego czasu myśli o samobójstwie, uważa, że jego życie jest bez sensu,  zbliża się matura i nie radzi sobie z chorobą, ale nie chce nikogo martwić.

Na czym polega dylemat?

 Student psychologii staje przed problemem, czy ujawnić psychologowi i/lub lekarzowi prowadzącemu informację o myślach samobójczych, jakiej dostarcza ankieta, w celu ewentualnego uniknięcia zagrożenia życia pacjenta.
 Do kogo powinien zwrócić się stażysta? Do psychologa? Do lekarza? Czy w przypadku braku zainteresowania osoby kompetentnej student powinien zostawić sprawę naturalnemu biegowi? Czy powinien sam zidentyfikować pacjenta i wyszukać go w celu odbycia z nim rozmowy. Jeśli tak, to w jaki sposób, skoro to nie on jest badaczem?
 Czy powinien naruszyć zasadę o anonimowości danych osobistych i dzięki podpisanej zgody, zidentyfikować pacjenta i dokonać interwencji? Jaka ma to być interwencja, skoro pacjenta nie ma już na oddziale, ponieważ czas pobytu pacjenta to około 3 dni?
  
 Kodeks etyczno-zawodowy psychologa PTP

 22. Psychologa obowiązuje przestrzeganie tajemnicy zawodowej. Ujawnienie wiadomości objętych tajemnicą zawodową może nastąpić jedynie wtedy, gdy poważnie zagrożone jest bezpieczeństwo klienta lub innych osób. Jeśli jest to możliwe, decyzję w tej sprawie należy dokładnie omówić z doświadczonym i bezstronnym kolegą. Materiały poufne powinny być komisyjnie zniszczone, jeżeli zaistnieją warunki grożące ich ujawnieniem.

 25. Korzystając z pomocy personelu pomocniczego bez pełnych kwalifikacji (np. asystenci psychologiczni, studenci, pielęgniarki itp.) psycholog odpowiada za realizację zasad etyki zawodowej. W szczególności psycholog powiadamia asystentów o obowiązku bezwzględnego przestrzegania tajemnicy zawodowej, z wyjątkiem zagrożenia bezpieczeństwa osób, a materiały powierzone asystentom do opracowania zabezpiecza w miarę możliwości przed imienną identyfikacją

  Kodeks Etyczny APA (http://paluchja-zajecia.home.amu.edu.pl/etyka/etyka_kodeksy.doc)

 Zasada A: Kompetencja

 Psychologowie starają się utrzymać wysoki standard kompetencji w swojej pracy. Uznają oni istnienie barier swoich poszczególnych umiejętności i ograniczeń swojej specjalistycznej wiedzy. Dostarczają jedynie te usługi i używają jedynie tych technik, co do których są wykwalifikowani przez zdobyta wiedzę, szkolenia i doświadczenie.

 Kodeks cywilny

 Art. 162 § 1 k.k
 Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,  podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

 Psychologowi, który ma świadomość, że danej osobie grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo popełnienia samobójstwa, a mimo to nie podejmie żadnych nieryzykownych dla siebie działań zmierzających do zapobieżenia temu skutkowi (przynajmniej nie wezwie innych służb pomocowych), może zostać przedstawiony zarzut nieudzielania pomocy osobie w niebezpieczeństwie i grozić sankcja z art. 162 § 1 k.k -  źródłem jest artykuł :  Małgorzata Szeroczyńska (2012) Odpowiedzialność karna psychoterapeuty w przypadku samobójstwa pacjenta, Prokuratura  i Prawo 4, 34-56 (http://paluchja-zajecia.home.amu.edu.pl/etyka/samobojstwo_2szeroczynska.pdf)

 Czyje dobro może być naruszone?

 Dobro pacjenta - w sytuacji nie podjęcia interwencji, istnieje ryzyko, że pacjent przejdzie do czynu lub podejmie próbę samobójczą.
 Kompetencja studenta/psychologa - w sytuacji wyszukania pacjenta może okazać się, że komentarz był jedynie próbą zwrócenia na siebie uwagi. Poszukiwanie i rozwinięcie sieci wsparcia u psychologa, czy lekarza może przyczynić się do tego, że student będzie uważany za osobę mało kompetentną, która wszystko uważa za istotne. Co może mieć u podstaw trochę egoistyczne podejście, co mówiąc precyzyjniej oznaczałoby, ze student w obawie przed kompromitacją własnej osoby nie podejmie działań. Z drugiej strony, w sytuacji braku interwencji i negatywnego rozwiązania sytuacji (pacjent podejmuje próbę samobójczą), możemy być posądzeni o brak reakcji, zignorowanie sygnałów świadczących o niebezpieczeństwie i narażenie pacjenta na śmierć

 Jakie są potencjalne rozwiązania tego problemu?

     Możesz nie podejmować żadnej interwencji, to znaczy, nie zwracasz uwagi osobie kompetentnej, aby skontaktowała się z pacjentem, samodzielnie nie podejmujesz próby kontaktu z pacjentem oraz nie podejmujesz interwencji psychologicznej. stwierdzając, że pacjent chciał jedynie zwrócić na siebie uwagę lub po prostu zakomunikować, że jest mu ciężko, bo jest w trudnym okresie rozwojowym. W przeciwnym razie, sam przyszedłby po pomoc.
     Możesz przedstawić całą sytuację psychologowi, który się Tobą ,,opiekuje’’ i jest osobą uprawnioną do podjęcia jakiejkolwiek interwencji, i prawdopodobnie wie, co w takiej sytuacji zrobić.
     Możesz dyskretnie powiedzieć o tej sytuacji lekarzowi prowadzącemu i poprosić, by ,,pod pretekstem’’ i tak koniecznego odbioru wyników lekarz zasugerował, by pacjent spotkał się z psychologiem.
     Możesz na własną rękę wyszukać numeru pacjenta i powiedzieć, że w sytuacji wpisywania wyników do bazy danych, natrafiliśmy na informację, która wskazuje na ryzyko popełnienia samobójstwa i nie mogliśmy przejść wobec niej obojętnie, dlatego zdecydowaliśmy się złamać zasadę anonimowości i wyszukać numeru pacjenta, by sprawdzić, czy potrzebuje pomocy.

Co należy wziąć pod uwagę podejmując decyzję?

    Dobro pacjenta: pacjent może popełnić samobójstwo
    Reputacja szpitala: w przypadku popełnienia przez pacjenta samobójstwa, na pracowników szpitala może zostać zrzucona odpowiedzialność za to, co się stało. Szpital jako placówka może być od tej pory traktowany jako placówka nie posiadająca wystarczająco kompetentnego personelu i nie dostarczająca takiego poziomu opieki, który zapewnia bezpieczeństwo.
    Reputacja stażysty: może być uważany za osobę, która zlekceważyła informację dotyczącą myśli samobójczych, a w przypadku popełnienia czynu przez pacjenta jako ktoś, kto mógł zainterweniować, a  tego nie zrobił. Może spaść na niego odpowiedzialność za śmierć pacjenta.

      Zapraszam do dyskusji.

     Agata Celejewska

Dylemat własny: ,,Restauracja’’

    Jesteś psychologiem pracującym z osobami z zaburzeniami odżywiania. Prowadzisz terapię dziewczyny 20letniej, która cierpi z powodu anoreksji. Trafiła na psychoterapię po 3-miesięcznej hospitalizacji w szpitalu, gdy jej waga wynosiła 36 kg przy wzroście 160 cm. Została wypisana ze szpitala przy wadze 44 kg.
    Na pierwszym spotkaniu z Tobą opowiadała, że już zaakceptowała to, że musi jeść, żeby żyć i nawet czasem chce jeść, bo wtedy jest silniejsza. Jednak nie lubi, gdy do domu zjeżdża się cała rodzina, wszyscy wtedy na nią patrzą, jak je, co je, i w jaki sposób. Dlatego często zamyka się z posiłkami w pokoju. Wtedy nikt na nią nie patrzy. Początek terapii opierał się na pracy z jej granicami, rozpoznawaniem, czego chce ona, czego inni. Praca dotyczyła też emocji, ich rozpoznawania i wyrażania.
    Po dwóch latach terapii, kiedy można było już zauważyć minimalne efekty terapii, pojawia się niespodziewana dla terapeuty propozycja ze strony pacjentki. Dziewczyna mówi, że zdecydowała się pójść do miejsca publicznego, do restauracji, bo tam jest dużo ludzi i zjeść tam posiłek. Uważasz, że to ważny moment w terapii i mówisz jej o tym. Pacjentka jednak wyraża wątpliwości, że samej byłoby jej trudno znieść wzrok ludzi tam obecnych, zapach restauracji czy sam moment jedzenia potrawy, która nie wiadomo, z czego się składa. Mówi, że łatwiej byłoby, gdyby ktoś z nią był. Miałaby poczucie, że ktoś może być z niej dumny i czułaby się dodatkowo bezpiecznie. Pyta, czy pójdziesz z nią, bo jesteś jedyną osobą, która by doceniła, jak wielki krok czyni.
    Rozmawiasz z nią, akcentując, że nie uważasz, że spotkanie poza sesją byłoby dobrym rozwiązaniem. Mówisz też, że nie było tego w kontrakcie terapeutycznym. Ona przekonuje, że nie ma nikogo, przy kim naprawdę czułaby się tak bezpiecznie. Decydujesz się na kolejnej sesji poruszyć tę kwestię i dać pacjentce odpowiedź.

Na czym polega dylemat?

Dylemat polega na tym, że psychoterapeuta stanął przed wyborem albo pójścia z pacjentką do restauracji i pomocy jej w osiągnięciu celu, jakim jest umiejętność jedzenia publicznie, bez poczucia winy i wstydu, a zachowaniem się etycznie, czyli nie dopuszczaniem do pozaprofesjonalnego kontaktu poza sesjami, budującego fałszywe poczucie bliskości. Psycholog wie, że powinien kierować się dobrem pacjenta i dążeniem do jego zdrowia, co wiązałoby się z pójściem z pacjentką do restauracji, z drugiej zna zasady etyczne, które nie pozwalają na zrobienie tego kroku. Psycholog zastanawia się też, czy jest to bardziej kwestia zdecydowania się na zmianę swoich przyzwyczajeń i świadomy krok, by nauczyć się jeść ,,publicznie’’, mając świadomość dyskomfortu, jaki może się pojawić, a na ile wyraz przywiązania do psychologa i sprawienia, by psycholog był z pacjentki dumny, co bardziej miałoby służyć bardziej wzmocnieniu pozaprofesjonalnej relacji z terapeutką niż pomaganiu pacjentce.


Kodeksowy kontekst problemu

Kodeks etyczny psychoterapeutów PTP
6. Relacje psychoterapeuty z pacjentem
6.1. Zależność osoby pozostającej w procesie psychoterapii nie może być wykorzystana w żaden sposób, emocjonalnie, materialnie ani poprzez naruszenie wolności i godności osobistej.

Kodeks etyki zawodowej psychoterapeuty Polskiej Federacji Psychoterapii
§ 3 Przeciwdziałanie cierpieniu w procesie psychoterapii
 1.Psychoterapeuta podejmuje wysiłek zgodnie z najlepszą praktyką psychoterapeutyczną, by zminimalizować ewentualną dotkliwość czy cierpienie swoich pacjentów/klientów czy osób, z którymi prowadzi superwizję - tam, gdzie są nieuniknione i przewidywalne.
§ 10 Relacje między psychoterapeutą i pacjentem/klientem
 1.Psychoterapeuta stara się pozostawać wyłącznie w relacji zawodowej z pacjentem podczas procesu psychoterapii

Kodeks Zasad Etycznych Psychoterapeuty
Zasada 5.a: Psychoterapeuta [...]powinien unikać takich relacji, które mogłyby zmniejszyć jego zdolność do profesjonalnego osądu oraz przyczynić się do wzrostu ryzyka wykorzystania tych osób. W procesie terapii psychoterapeuta przestrzega reguł stosowanego podejścia i nie angażuje się w inną relację niż terapeutyczna. [...]

Zagrożone dobra

Zagrożone jest na pewno dobro pacjentki. Psycholog zgodnie z zasadami etycznymi, zobowiązany jest dbać o dobrostan oraz chronić przed stratą i minimalizować cierpienie. W przypadku odmowy wyjścia do restauracji, reakcja na tę odmowę może wiązać się z poczuciem, że jej wyleczenie jest dla terapeuty bez znaczenia. Pacjentka może czuć się odrzucona i mieć wrażenie, że nic dla nikogo nie znaczy, biorąc pod uwagę "myślenie czarno-białe", często występujące w zaburzeniach odżywiania.  Może też poczuć, że naruszone zostało jej poczucie godności i szacunku, ponieważ odmówiono je pomocy.

Zagrożone jest też dobro psychoterapeuty, ponieważ wyjście do restauracji wiązałoby się z nieprzestrzeganiem zasad etycznych i wyjściem poza relację terapeutyczną. Narażony byłby też proces terapii, ponieważ zmieniłby się charakter relacji terapeutycznej, co mogłoby wpłynąć na przebieg procesu terapii. Ponadto nawiązywanie relacji profesjonalnej poza sesjami sprzyjałoby uzależnianiu się od terapeutki. Terapeuta wie, że osiągnięcia psychoterapii należy wprowadzić do realnego życia klienta i że psychoterapeuta powinien wycofywać się stopniowo z pracy nad bieżącymi problemami klienta.

Potencjalne rozwiązania problemu
1. Zgoda na pójście do restauracji, i uczestnictwo w ważnym dla klienta. wydarzeniu, zmniejszając jego lęk i niepokój związany z tą sytuacją.
2. Odmowa pójścia do restauracji, dodając, że byłoby to naruszenie zasad etyki.
3. Odmowa pójścia tłumacząc, że nie byłoby to dobre dla procesu terapii.
4. Skorzystanie z superwizji i podjęcie decyzji.

Co należy wziąć pod uwagę, podejmując decyzję?

Należałoby wziąć pod uwagę kontekst, w którym padła ta propozycja. Jeśli pacjentka do tej pory była bardzo oporna na jakiekolwiek interwencje, nigdy nie wychodziła z inicjatywą, że mogłaby zmienić coś w swoim zachowaniu, to znaczenie tego wydarzenia jest większe niż  w przypadku pacjentki, która co jakiś czas wychodziła z propozycjami, co mogłaby zrobić, a tego nie robiła. Ważna jest też relacja terapeutyczna, siła relacji i przymierze. Im silniejsze, tym większe ryzyko uzależnienia się od terapeuty. Ważne jest też to, co myśli terapeuta, czy pracuje przestrzegając bezwyjątkowo zasad etyki, czy dla dobra klienta jest w stanie je w niewielkim stopniu naruszyć.

Konsekwencje każdego rozwiązania

1. W przypadku wyrażenia zgody na pójście do restauracji, pacjentka może poczuć się lepiej, wiedząc, że jest w stanie, na początku z pomocą terapeuty, jeść poza domem, poza tym czułaby się jako osoba szanowana i mająca prawo do wyrażania swoich potrzeb, które mogą być spełnione. Jednak wiąże się to z dyskomfortem psychoterapeutki, ponieważ działałaby niezgodnie z zasadami etycznymi.

2. Odmowa pójścia do restauracji (powołując się na zasady etyczne) usprawiedliwiłaby terapeutę, nie biorąc pod uwagę osobistych wyborów terapeuty i rozważania, czy jest to dobre, czy złe. Pacjentka mogłaby jednak poczuć się odrzucona, mogłaby przestać wychodzić z jakimikolwiek inicjatywami i mógłby pogorszyć się jej stan psychiczny. Terapeuta mógłby czuć, że odmawiając, krzywdzi pacjentkę i swoim działaniem pogarsza jej stan.

3. Odmowa wraz z wyjaśnieniem sprawiłaby, że pacjentka mogłaby poczuć się odrzucona, mógłby pogorszyć się jej stan, ale myśl, że decyzja ta ma na celu dobro pacjentki, mogłaby zmniejszyć jej cierpienie. Terapeuta czułby dyskomfort, ale i ulgę, że nie jest to jej osobista odmowa, ale odmowa na potrzeby skuteczności procesu terapii.

4. Skorzystanie z superwizji, zniosłoby ciężar odpowiedzialności za podjęcie decyzji przez terapeutkę, jednak nie zmieniłoby zbyt wiele w kwestii wyboru. To byłoby też zgodne z procesem uzgadniania społecznego- dzielenie się wątpliwościami i wspólne podjęcie decyzji.


Zapraszam do dyskusji

 Agata Celejewska

Lista dylematów 2018/2019

Zasady przygotowania dylematu zostały opisane w poście Przypomnienie zasad i struktury z 17.12.2017

W poście pt. Nowe dylematy do wyboru (31.10.2017) znaleźć można dylematy ze "starej" listy (z 3.10.2015), które nie zostały podjęte (kursywą są podjęte w 2018 roku) oraz dopisane przez mnie nowe. W nawiasach kwadratowych nazwiska autorów.

Czasami można znaleźć w sieci inspirację do własnego pomysłu na dylemat:
https://www.vinted.pl/forum/nauka-szkola-studia-kursy/1230598-nieetyczny-psycholog?page=1
https://www.nerwica.com/topic/33974-nieetyczne-zachowanie-psychoterapeuty-co-mam-z-tym-zrobic/
https://f.kafeteria.pl/temat/f1/kto-ma-zle-doswiadczenia-z-psychologiem-podzielcie-sie-p_3244331 
http://www.psychologia.net.pl/forum.php?level=187405&post=263179&sortuj=&cale=1 

To oczywiście tylko przykłady takich inspiracji.

Ilościowe podsumowanie zimowego semestru

Zasady - dla przypomnienia:

każdy uczestnik zajęć może tylko 2 razy zgłosić swój dylemat etyczny. Każdy może też zaproponować rozwiązanie do dwóch dylematów zaproponowanych przeze mnie („z listy”). Punktacja: dylemat z listy – łącznie 3 punkty; dylemat własny – łącznie 4 punkty

każdy uczestnik zajęć może wziąć udział w dowolnej liczbie dyskusji (czyli wpisać swój komentarz), ale punkty można dostać tylko za udział w dyskusjach na temat czterech dylematów. Punktacja: głos w dyskusji – 1 punkt (jednak max 4 punkty)

Było 20 autorów dylematów oraz 44 autorów komentarzy.